Artigo en QPC (LXXXIII): «Fin do ano», un poema de Gonzalo López Abente

Cuberta de Luís Seoane

Veño de publicar unha nova colaboración en QuepasanaCosta. Diario dixital da Costa da Morte, que dirixe Ubaldo Cerqueiro, desta volta para recuperar un poema de Gonzalo López Abente moi acaído para estas datas. Velaquí o texto que tamén se pode ler nesta ligazón.

«Fin do ano», un poema de Gonzalo López Abente

Hai dous anos no nadal tivemos ocasión de lembrar aquí «¡Esta é noite de Nadal!», un poema do muxián Gonzalo López Abente, que se publicou na revista Vamos, Órgano del Colegio Minerva, Santiago de Compostela, 35, decembro de 1957. Compileino no apartado [Dispersos e Inéditos] na Poesía Completa de Gonzalo López Abente (Espiral Maior, 2012, en coedición coa daquela activa Fundación López Abente).

Desta volta recomendamos a lectura dun outro poema intitulado «Fin do Ano», que apareceu publicado no seu libro póstumo Decrúa. Poemas (Buenos Aires: Edicións Muxía, 1966), en concreto co número 13 da Primeira Parte tamén intitulada «Decrúa», que serviu para a epígrafe desta obra. Decrúa publicouse na emigración tres anos despois do pasamento do autor, con colofón no 11 de xullo do 1966, na bonaerense Imprenta López, e dentro das Edicións Muxía, que dirixían o sobranceiro galeguista Arturo Cuadrado e o seu curmán Horacio Bermúdez Abente, este último escribe un pequeno prólogo que chama «Noticia» para xustificar a publicación das «cuartillas» orixinais que viñeran parar ás súas mans.

Os editores ordenan os textos en catro partes: «Decrúa», «Cantigas», «Desacocho» e «Recobrados». A datación dos mesmos vai desde 1899, o primeiro poema de López Abente «Un velorio nunha aldea», ata dous poemas que escribiu no ano 1957. Todos os estudosos modernos da obra de Gonzalo López Abente coinciden á hora de sinalar que Decrúa inclúe poemas vellos xunto a outros escritos na mesma época que Centileos nas ondas (Vigo: Galaxia, 1958).

«Fin do Ano», que non podemos datar con exactitude e do que non coñecemos ningunha versión publicada con anterioridade ao libro, reelabora o vello mito clásico da muller (dona) que fía e fía na espera para esconxurar a dor, e remata cunha interrogación retórica propia dun canto de reis.

Velaquí o texto completo, moi acaído para esconxurarmos nós esta pandemia. Saúde!

 FIN DO ANO
 
 
 Outro prïsoeiro morre
 na gaiola enferruxada
 que no mais alto da Torre
 ten a dona pendurada.
 
 
 (A dona do gran palacio
 ergueito na inmensidade,
 onde ela fía despacio
 na roca da eternidade).
 ¡O tempo corre,
 na torre
 a dona fía
 que fía!
 
 
 Fura a noite a cantaréa
 dun galo madrugador;
 ladra o can, un lobo oubéa...
 ¡Remata un ano de dôr!
 
 
 Xa está un novo paxariño
 cantando no albor do dia
 e prosegue paseniño
 a dona fía que fía.
 
 
 Ven xaneiro. ¿O dia seis
 qué nos traguerán os Reis? 
Publicado en Estudos literarios, Poesía | Deixa un comentario

Aramados, recensión do xornalista Cristóbal Ramírez

O xornalista Cristóbal Ramírez dedícalle a súa columna de hoxe na edición de Santiago do xornal La Voz de Galicia a reflexionar sobre a memoria histórica e saudar a publicación de Aramados, de Manuel García Gerpe, en tradución da nosa autoría.

Reproduzo deseguida o comentario de Cristóbal Ramírez, a quen agradecemos as súas palabras, que tamén se poden ler nesta ligazón.

Manuel García

Por Cristóbal Ramírez

No hay memoria sin historia ni historia sin memoria. Y recuperar la memoria, la historia, el pasado, nuestro pasado, no solo es una afición sino una obligación. Duela a quien duela. Sin juzgar a Fernando III o a Hernán Cortés con los criterios morales y sociales de hoy -cáncer producto de lo políticamente correcto-, recuperar los hechos es buscar nuestras raíces como personas y como sociedad.

La reflexión viene a cuento a raíz del regalo navideño que me ha hecho el investigador Manolo Pazos: un libro recientemente publicado por la editora Alvarellos, con la ayuda del Concello de Oroso y la Asociación Cultural Obradoiro da Historia.

Su título es Aramados, y su autor, Manuel García Gerpe, nacido en Ordes en 1908, dirigente de Izquierda Republicana en su comarca natal y que al final de la Guerra Civil tiene el empleo de capitán del Cuerpo Jurídico Militar del Ejército (obviamente del leal a la Constitución, no del sublevado). Empieza ahí otra peripecia vital como la de tantos otros, pero con más suerte: tras pasar por un campo de concentración francés acaba en Buenos Aires, donde moriría en 1949.

García Gerpe deja negro sobre blanco su experiencia, que ahora se rescata con este libro (traducción del profesor Miro Villar). Leerlo desapasionadamente pone los pelos de punta porque uno se sumerge en esas escenas durísimas que relata. Pero es que esa es también nuestra historia, la de los gallegos de hoy, voten a quien voten, intenten ignorar el pasado o no. De ahí venimos. De ese período convulso que, queramos o no, sigue gravitando sobre nuestras vidas. No se trata de olvidarlo sino al contrario: de que sirva de catarsis para poder estar seguros de que nunca se repetirá.

Publicado en Biografía, Fotografía, Historia, Narrativa, Política, Recensións, Teatro, Versións ou traducións | Deixa un comentario

Aramados, recensión do xornal comarcal Primeira Noticia. Comarca de Ordes

O xornal comarcal Primeira Noticia. Comarca de Ordes. Cerceda. Frades. Mesía. Ordes. Oroso. Tordoia. Trazo. Xornalismo desde a primeira liña, acolleu nas súas páxinas do nº 16. Novembro 2020, unha recensión sen sinatura (Redacción) da nosa última achega sobre a memoria histórica: Aramados, de Manuel García Gerpe, en tradución da nosa autoría.

O artigo que reproduzo na imaxe superior tamén se pode ler neste documento ISSUU:

Publicado en Biografía, Documental, Fotografía, Historia, Memoria Literaria, Narrativa, Política, Presentacións, Recensións, Teatro, Versións ou traducións | Deixa un comentario

Novo vídeo do lanzamento no CEIP do Foxo da reedición da novela O nariz de Fiz

Chegoume esta montaxe videográfica, que recollín na miña canle de vimeo e que foi un dos presentes cos que me agasallou o alumnado do colexio público CEIP do Foxo para saudar o lanzamento da reedición da novela O nariz de Fiz, con ilustracións de Emanuel Lameña.

Desta volta trátase dunha excelente “performance” coral creada a partir da miña biobibliografía e máis unha vez agradezo ao escritor e mestre Xosé Luna Sanmartín e ao resto do profesorado a súa implicación neste traballo. Moitas grazas!

Publicado en Gravacións, Infantil, Narrativa, Presentacións | Deixa un comentario

Nova crónica do lanzamento da reedición da novela “O nariz de Fiz” no CEIP do Foxo

Miro Villar cun dos rapaces do CEIP do Foxo. Foto: CEIP O Foxo

Este pasado sábado, 26 de decembro, o xornal compostelán El Correo Gallego tamén se fixo eco do lanzamento da reedición da novela O nariz de Fiz, desta volta con ilustracións de Emanuel Lomeña na colección «Árbore» da Editorial Galaxia, que se celebrou no CEIP do Foxo (A Estrada) o luns 14 de decembro. Deseguida reproduzo aquí crónica da xornalista Alba Prada. Pódese ler tamén premendo nesta ligazón: A Estrada recibe a Miro Villar, que reedita ‘O nariz de Fiz’

O escritor visitou ao alumnado do CEIP O Foxo para presentar a nova obra, que alberga ilustracións renovadas e máis texto // O traballo enmárcase na literatura infantil e xuvenil e está dirixido á rapazada de entre 10 e 12 anos

TEXTO A. Prada

A Estrada recibe a Miro Villar, que reedita ‘O nariz de Fiz’

O poeta, narrador, crítico literario e profesor en lingua galega e literatura Miro Villar visitou o CEIP do Foxo, na Estrada, para presentar a reedición do libro de literatura infantil e xuvenil O nariz de Fiz. A obra fora editada no ano 2009 pola Deputación de Ourense a raíz dun premio, e agora renace cun lavado de cara completo, posto que se modernizaron as ilustracións, de man de Emanuel Lomeña, e tamén se ampliaron os textos.

Este renovado traballo, editado por Galaxia, foi presentado no CEIP do Foxo “porque é un centro escolar moi dinámico e activo no ámbito da literatura”, sinalou a este xornal o autor, Miro Villar. “A idea nun principio era presentalo nas librarías, pero debido á pandemia escollemos a opción dos colexios”, revela o escritor. De momento, teñen previsto seguir mostrando a obra en máis centros escolares, entre os nenos e nenas de 10 e 12 anos, pero aínda non hai nada concreto sobre as datas.

“Estou moi satisfeito coa acollida que me deron no CEIP do Foxo”, comenta Miro Villar. “Tanto a comunidade educativa como a rapazada estiveron moi implicados e fixen de escritor itinerante, posto que tiven que ir desprazándome por distintas aulas ao estar divididos en grupos reducidos. Foi moi bonito”, relata. Asemade os escolares tiñan preparadas distintas actividades para amenizar a visita do escritor. Entre outras, “xogaron cos meus textos a varias voces e incluso plantamos un limoeiro, que ten un significado moi especial para min”, relata. Tampouco faltaron as propostas musicais, coa axuda dos docentes do centro.

O nariz de Fiz conta a historia dun neno que vive nunha aldea do rural e que é moi miudiño pero ten unha estrana habelencia no nariz que o vai converter en protagonista de emocionantes aventuras. “No relato ten gran importancia o colexio rural, de aí que tamén escollésemos O Foxo para dar a coñecer o novo traballo ao público”, conta o autor.

Miro Villar, nado en Cee en 1965, admite que se considera poeta, pero que “cada historia pide ser contada nun xénero” e por iso, a súa longa traxectoria recolle traballos que van máis alá da poesía. Miro é autor de varias edicións críticas, como a Antoloxía poética de Gonzalo López Abente (1995), Unha lectura de O soño sulagado (1998), de Celso Emilio Ferreiro, Orballo da medianoite (1998), de Roberto Blanco Torres, A poesía galega de Xervasio Paz Lestón (1998), Indo para máis perto. A señardade no puño de Alexandre Cribeiro (2004), A roseira da soidade de Antón Zapata García (2005), Poesía galega completa e textos en prosa de Emilio Álvarez Blázquez (2005) ou Ser auga, darse en auga. Antoloxía poética de Bernardino Graña (2010).

Xa no eido da literira infantil e xuvenil, a parte de O nariz de Fiz, publicado no 2009 e reeditado este ano; conta con outros títulos: a serie Carlota, a marmota (2000), Carlota e a bota perdida (2003); Carlota e a gaivota patiamarela (2006). Tamén A cobiza do verme NoelRebelión na charca ( 2012) e A pantasma da casa da Matanza (2013).

Por último, no xénero que máis representa ao autor atopamos variedade de obras, e moitas delas galardoadas: Ausencias pretéritas (1992); 42 décimas de febre (1994); Abecedario da desolación (1997; premio Tívoli-Europa 1998); Equinoccio de primavera (1998; finalista do premio Tívoli-Europa 1999); Gameleiros (2002) e As crebas (2011, premio Concello de Carral). Miro Villar foi mereceder de recoñeidos galardóns como o Modesto R. Figueiredo, Premio Esquío de Poesía, Tívoli Europa, o Ánxel Casal o da Asociación de Escritores en Lingua Galega e o de poesía de Carral.

Publicado en Infantil, Narrativa, Poesía, Presentacións | Deixa un comentario

Aramados, recensión de Ramón Nicolás no suplemento cultural Fugas

O crítico literario, escritor e profesor Ramón Nicolás dedícalle o seu espazo crítico Ex umbra in solem no suplemento cultural Fugas do xornal La Voz de Galicia a tres libros do catálogo de Alvarellos editora que teñen como cerne a memoria histórica: Aramados, de Manuel García Gerpe, en tradución da nosa autoría; ¡Viva la libertad!, de Miguel Paz Cabo e Federico García Lorca en Santiago de Compostela, do editor Henrique Alvarellos. Pola miña banda agradezo inmenso a lectura e as palabras xenerosas de Ramón Nicolás, que reproduzo deseguida e que tamén se poden ler nesta ligazón.

Literatura ao rescate da nosa memoria

RAMÓN NICOLÁS
18/12/2020

Dentro do seu amplo catálogo, a histórica editorial compostelá Alvarellos outórgalle, desde hai tempo, un papel esencial a aqueles volumes que reparan, con especial atención, en aspectos vinculados coa nosa memoria colectiva. Entre os últimos que viron a luz na devandita editora rescatamos aquí tres títulos, entre outros máis que poderiamos escoller.

Aramados, que chega nunha espléndida edición traducida polo profesor e poeta Miro Villar, é un libro de imposible acceso desde hai bastantes anos que se publicara orixinalmente no ano 1941 na editorial Celta de Bos Aires. Manuel Gerpe, o seu autor, foi un avogado, xornalista e político natural de Ordes que nos ofrece unha sorte de autoficción en forma de crónica que bebe das súas propias experiencias desde as datas previas ao seu ingreso, no ano 1939, no campo de concentración francés de Septfonds -na rexión de Mediodía-Pireneos- dándolle forma literaria ás vivencias que alí o rodearon. Neste testemuño agroma, por unha banda, unha visión moi crítica das tensións xeradas entre os republicanos e, abofé, unha denuncia tanto das condicións infrahumanas que dominaban a vida cotiá no campo como unha crítica ás decisións políticas que posibilitaban que unha persoa puidese acceder a un barco cara ao exilio. Por extensión, expón tamén unha ricaz reflexión sobre os comportamentos humanos expostos a situacións límite.

Outro volume, da autoría do profesor Miguel Paz Cabo e baixo o título de ¡Viva la libertad!, aborda a historia, moi descoñecida, do mestre Fernando Barcia no Santiago republicano, responsable da Asociación Socialista de Santiago desde 1931 ata o seu asasinato en 1938. Un mestre rural que foi presidente da Asociación de Traballadores do Ensino e que desempeñou un papel fundamental na aprobación do Estatuto de Autonomía, alén de presidir o Comité Executivo para a Defensa da República que organizaba a resistencia ao golpe de estado de xullo de 1936. O meritorio traballo de Miguel Paz, moi rigoroso e documentado, reconstrúe con brillantez o perfil biográfico de Barcia e a cidade de Santiago daquela época e as súas xentes -inclúe asemade un mapa dunha ruta completa polo Santiago republicano-, alén de iluminar as dimensións da represión que se instalou na sociedade compostelá.

Por outro lado, Henrique Alvarellos, unha das persoas que máis intensamente traballaron nestes últimos tempos na recuperación da figura de Lorca para a cultura galega a través de diversas publicacións ou de iniciativas como a celebración do 25 de outubro como «Día de García Lorca en Galicia», publica arestora Federico García Lorca en Santiago de Compostela: un libro que percorre, minuciosamente e cun admirable pulso narrativo, os pasos do poeta granadino pola cidade, ao tempo que incorpora un vizoso capítulo sobre o paso de Lorca pola cidade de Bos Aires exercendo como embaixador da nosa propia cultura ou outras vivencias do poeta acontecidas no ano 1936 e pouco divulgadas. Como o anterior, o libro ofrece unha suxestiva ruta con catorce lugares composteláns con pegada lorquiana.

Tres achegas substantivas que beben no pozo da historia e que permiten acceder a espazos, aínda recónditos, da nosa memoria.

Publicado en Biografía, Documental, Estudos literarios, Fotografía, Historia, Memoria Literaria, Narrativa, Poesía, Política, Recensións, Sen categorizar | Deixa un comentario

Pereiriños 229. Boletín Informativo da Biblioteca “Xosé Neira Vilas” do CEIP do Foxo

Tamén o Pereiriños, Boletín Informativo da Biblioteca “Xosé Neira Vilas” do CEIP do Foxo tirou do prelo un novo número, e xa van 229, para anunciar o lanzamento da reedición da novela O nariz de Fiz, con ilustracións de Emanuel Lameña. Ao premer na imaxe superior xa se pode acceder á lectura e máis unha vez agradezo ao escritor e mestre Xosé Luna Sanmartín a súa implicación neste traballo. Un dos presentes que me fixeron pola visita foi o seu último libro de poemas O tempo entre as mans, que gañou o premio de poesía Avelina Valladares.

Publicado en Infantil, Narrativa, Presentacións, Sen categorizar | Deixa un comentario

Crónicas do lanzamento de “O nariz de Fiz” no CEIP do Foxo

(Imaxes e montaxe de Pepe Castro. Por cortesía de Xosé Luna Sanmartín, escritor e mestre do CEIP do Foxo. O vídeo está aloxado no seu sitio web)

Diversos medios de comunicación fixéronse eco antonte do lanzamento trasantonte da reedición da novela O nariz de Fiz, desta volta con ilustracións de Emanuel Lomeña na colección «Árbore» da Editorial Galaxia, que se celebrou no CEIP do Foxo (A Estrada). Agradézolle inmenso á comunidade educativa, alumnado en “agrupamentos burbulla” por mor da pandemia e profesorado, a súa cálida e xenerosa acollida, ao desenvolveren diversas actividades arredor da lectura do libro ou da miña obra poética. Un paxe de agradecemento polo seu labor, non só nesa xornada pois son farol e exemplo pedagóxico desde hai anos. De feito, a súa biblioteca que coñecín hai 15 anos medrou en tamaño e fermosura. Parabéns.

Deseguida reproduzo aquí as breves crónicas dos xornais Faro de Vigo e La Voz de Galicia, nas súas respectivas edicións do Deza, así como no dixital Que pasa na Costa. Pódense ler tamén premendo nestas ligazóns:

https://www.farodevigo.es/deza-tabeiros-montes/2020/12/15/o-foxo-recibe-miro-villar-26320091.html

https://www.lavozdegalicia.es/noticia/deza/2020/12/15/encuentro-miro-villar-ceip-foxo/0003_202012D15C5998.htm

https://www.quepasanacosta.gal/articulo/cee/miro-villar-leva-nariz-fiz-escolas/20201215115034123920.html

(Faro de Vigo, edición do Deza)

O Foxo recibe a Miro Villar pola reedición da obra “O Nariz de Fiz”

| FOTOS: BERNABÉ/ANA AGRA

O Foxo recibe a Miro Villar pola reedición da obra “O Nariz de Fiz”

O colexio estradense de O Foxo foi o escollido onte para a presentación da reedición, por parte de Editorial Galaxia, da obra O nariz de Fiz, da autoría de Miro Villar. O escritor chegou a este centro educativo do rural da Estrada a primeira hora da tarde. Foi recibido no Xardín da Poesía e con música, grazas á participación dun grupo de cantareiras. De seguido, plantou unha árbore neste espazo –escolleu un limoeiro– e máis tarde estreou o seu propio recuncho na biblioteca do centro. Aínda que en pequenos grupos pola situación sanitaria, os alumnos de distintos cursos foron sumándose a esta homenaxe con lecturas e recoñecementos diversos.

(Voz de Galicia, edición do Deza)

Encuentro con Miro Villar en el CEIP de O Foxo

foto Natalia Pena

Catorce años después de su primera visita, el escritor Miro Villar estuvo ayer en el colegio de O Foxo. Fue recibido con una interpretación musical antes de presentar a distintos grupos burbuja de alumnos la reedición de su libro O nariz de Fiz. En la entrada del CEIP se exhibían ejemplares de sus obras, para cumplir con la tradición de plantar un limonero, como otros autores. Hubo lectura de sus textos y un rincón en la biblioteca para sus fondos.

(Que pasa na Costa)

Miro Villar leva “O nariz de Fiz” ás escolas

Xa está dispoñible (é un perfecto regalo de nadal), o novo libro de Miro VillarO nariz de Fiz, da Editorial Galaxia, conta as aventuras no rural dunha “criatura pequerrechiña e miudiña”. E así as viviron os peques do CEIP O Foxo, na Estrada, escollido para a presentación da reedición da obra.

No fermoso marco do Xardín da Poesía, e acompasado con gaitas e tradición, Miro prantou un limoeiro e contou na Biblioteca do centro como naceu este libro, grupo a grupo. Recibiu ademais un agasallo da familia estradense.

Publicado en Infantil, Narrativa, Presentacións | Deixa un comentario

Recensión a Tres poetas en estado de alarma, de Carlos Negro, Vítor Vaqueiro e Xosé Mª Álvarez Cáccamo, en Grial 227

Nese mesmo último número, 227 (xullo, agosto e setembro do 2020) de Grial. Revista Galega de Cultura, que desde hai días xa anda polas librarías, e tamén se pode adquirir desde a propia páxina da Editorial Galaxia, tamén asino na sección intitulada «O espello das letras» outro texto intitulado «A poética do confinamento», coa recensión a Tres poetas en estado de alarma, de Carlos Negro, Vítor Vaqueiro e Xosé Mª Álvarez Cáccamo.

A poética do confinamento

Tres poetas en estado de alarma

Carlos Negro, Vítor Vaqueiro e Xosé Mª Álvarez Cáccamo

Santiago de Compostela: Laiovento, 2020, 106 páxinas

A pandemia mundial que estamos a vivir, ou a sufrir, mellor dito, provocou unha crise económica e social de consecuencias aínda ignoradas, e para a nosa xeración este primeiro “confinamento” da nosa historia deixa unhas marcas indelebles. No ámbito da creación cultural, tamén da nosa, o estupor e o desazo inicial deron lugar a unha efervescencia que se abriu paso entre a información e a desinformación que inzaba as redes. Certo é que houbo creadoras e creadores que sufriron un bloqueo ou unha parálise, mais houbo quen soubo transcender ese escenario de apocalipse.

No noso mundo literario, fóra do ámbito dixital, con xuño chegaron as primeiras novidades en papel e canda elas títulos que, desde unha perspectiva ou desde outra, veñen condicionados pola pandemia. Un dos primeiros é o volume Tres poetas en estado de alarma, que xuntou as poéticas do confinamento de Carlos Negro, Vítor Vaqueiro e Xosé Mª Álvarez Cáccamo.

Precedidas dun lúcido Limiar de sete páxinas, co título «A xelatina dos días», no que Xavier Queipo de primeiras fai unha análise da traza do virus e das súas consecuencias inmediatas na humanidade, advertindo tamén sobre o “magma de información verdadeira e falsa”, resumindo as súas propias reflexións xa publicadas ou aínda inéditas sobre a pandemia.

Deseguida Queipo salienta a resiliencia “destes escritores de estirpe, que cal hedras avanzan en espiral camiño da luz, apegados a unha lingua que lles é propia, a unha estética que resulta necesaria. A da defensa da liberdade creativa, a da dignificación da lingua de noso e a aposta pola rebeldía que supón abrirnos o mundo das súas querenzas diferenciadas e a súa conciencia social”. Por último, Queipo realiza unha celebración da escrita e valoriza a achega dos tres poetas.

A poesía ábrese cos Coronahaikus (Diario de corentena), de Carlos Negro, quen nos presenta unha serie de 40 haikus, de feitura libre e que ás veces non seguen o estrito patrón métrico do haiku clásico.

A visión crítica de Negro ten puntos en común coa súa obra poética anterior, nomeadamente coa dirixida á adolescencia, como o uso dunha sutil ironía que xa aparece na primeira composición: “Primeiro mundo: / tremenda apocalipse, / papel hixiénico“.

Hainos, coma na preceptiva clásica oriental, en diálogo coa natureza e a salientar o paradoxo da nosa hibernación cando agromaba a primavera. Hainos que poñen no primeiro plano o sufrimento dos avós e das avoas, nunha pandemia que resultou atroz nas residencias de maiores. Hainos que cualifican como ilusos algúns dos aplausos proferidos desde as balconadas, que botan lume contra os brados do fascismo ou que evidencian que se podía vivir sen tanta preocupación consumista.

A monotonía das horas de reclusión leva mesmo a cuestionar o sempre gratificante gozo da lectura: “Sol e café, / un libro na mesa. / Quen dos dera balbordo!“, ou as nosas actitudes sociais, coma nas ringleiras dos supermercados, mais sen esquecer a crítica dalgúns dos perversos efectos da que foi denominada Nova normalidade.

A cultura e a metaliteratura ou a metalingüística tamén asoman, desde Hitchcock á plataforma de contidos audiovisuais Netflix, pasando por T. S. Eliot en versión pop do noso Samuel L. París.

E como non, hai unha defensa da ciencia contra a barbarie, e sobre todas as cousas hai nestes haikus moita esperanza no futuro, como no que pecha a serie: “A fin do mundo, / pero cantan os merlos. / Hai primavera“.

Por parte, Vítor Vaqueiro achega unha decena de prosas, máis achegadas ao artigo xornalístico ou ao relato curto do que á poética, co título Quarentena. Dúas das pezas teñen como fondo das súas reflexións a (re)lectura das obras A Peste, de Albert Camus, e Un diario do ano da peste, de Daniel Defoe, para nos lembrar que xa houbo outras pandemias na historia.

Vaqueiro realiza unha crítica rotunda das falsas informacións («Boatos»), da presenza de militares nas conferencias de prensa do comité de seguimento da crise do goberno español («Generais»), ou de como se converteron os aplausos ao persoal sanitario nun ritual de vacuidade infinda («Varandas»).

Moito máis literarios son textos como «O sonho» ou «A mão oculta», ou «Lavagem de mãos», en diálogo cos versos de José Ángel Valente, ou «Zoonose, ca. -400», en paráfrase coa Historia da guerra do Peloponeso, de Tucídides.

A contribución de Vaqueiro péchase coa crónica dunha desas outras noticias que non deixaron de se producir mesmo durante a pandemia, «East 38th Street and Chicago Avenue» (A George Floyd, in memoriam), narra a morte deste afroamericano a mans dun policía branco, na enésima mostra de que o racismo aínda sobrevive na sociedade contemporánea, malia que desde 1964 o congreso americano decretou a prohibición da segregación racial.

Vinte son os Poemas do confinamento, de Xosé Mª Álvarez Cáccamo, quen coma Negro optou pola brevidade das composicións, aínda que sen chegar á contención do haiku. Na temática as primeiras composicións abordan os silencios e as preguntas sen resposta propiciadas pola reclusión forzosa, describen o virus coma un “ínfimo corpo de morte”, mais tamén aparecen as chamadas a reiniciar a configuración dunha nova sociedade, a rachar coa submisión despois de “Esta rotura súpeta das vísceras. / Este paro cardíaco da historia. / Este enorme derrame cerebral“, a combater coa memoria un outro virus procedente da tropa cavernaria. De feito, a pulsión antifascista enche os versos dos últimos poemas contra a exhibición das bandeiras imperiais e dos que berran “Viva la muerte, muera la inteligencia“. Porén, Cáccamo, coma antes Negro, remata a súa serie coa esperanza de que “Virán novas marés / silandeiras e xordas. / Iremos disolvéndonos no mar“.

En definitiva, tres voces que comparten connosco as súas experiencias vitais e os seus pensamentos reflexivos verbo da pandemia e que inauguran na nosa literatura unha temática que haberá de dar moito que falar nos vindeiros anos, quer no fondo, coma neste caso, quer na superficie, desde as incertezas que aínda nos agardan.

Publicado en Poesía, Política, Recensións | Deixa un comentario

Recensión a Lugar de incendios, de Paco Souto, en Grial 227

No último número, 227 (xullo, agosto e setembro do 2020) de Grial. Revista Galega de Cultura, que desde hai días xa anda polas librarías, e tamén se pode adquirir desde a propia páxina da Editorial Galaxia, asino na habitual sección intitulada «O espello das letras» un texto intitulado «Poesía con acompañamento musical», coa recensión a Lugar de incendios, de Paco Souto e música de Serxio Moreira, editado por Caldeirón en fermoso formato.

Este número 227 céntrase no monográfico de análise socio-política «Máis alá da dereita», coordinado por Grial Parga, quen tamén asina a introdución «Test de estrés á democracia liberal» e tamén o primeiro dos artigos «A “dereita afastada” en Europa. Desde as cunetas do sistema ata a normalidade psicolóxica», a seguir Elba Maneiro e Acaymo Viera asinan «A segunda integración europea de España. A asunción da dereita radical». Todos os tres citados asinan a entrevista «”En Galicia non hai espazo para Vox”. Conversa con José Rama» e Federico Finchelstein pon o ramo con «Sobre as historias revisionistas no corazón do fascismo e o populismo. De Perón a Trump, a arte política de fiar convértese en mito».

Na sección «Temas do noso tempo» aparecen os artigos «Algunhas reflexións desde Galicia sobre a economía da COVID-19» de Xoaquín Fernández Leiceaga. E na sección «Documentos» Patricia Arias Chachero asina a interesante achega «O historiador portugués Carlos de Passos e a súa relación cos intelectuais galegos. O epistolario con Vicente Risco (1934-1954)».

Alén diso, neste novo número, as páxinas de creación narrativa traen a reprodución dun fragmento da novela O paraíso dos inocentes, de Antón Riveiro Coello, e a poética uns textos inéditos da autoría de Xosé Lueiro Lemos.

Completan as habituais recensións literarias da sección «O espello das letras», os artigos «Carballo Calero e a Historia da Literatura», de Fernando Valverde; «Carballo Calero, xuíz d´A esmorga», de Xosé Manuel Dasilva, e «Vivir para escribir», de Mercedes Queixas Zas.

Na sección «Crónica» o texto «Carta de Londres. Esta vai por despedida…», de Xavier Queipo, na de «Ciencia e Técnica» o artigo de Minia Manteiga intitulado «A procura da vida alén da Terra. Exoplanetas, habitabilidade e biomarcadores», mentres que na sección «Feminismos» escriben Beatriz Suárez Briones «A interminable historia do suxeito do feminismo»; Daniela Fernández Pérez «O camiño feminista das mulleres trans» e Eva Mejuto «A perversidade da autocomplacencia ou a LGTBfobia que non queremos ver».

Pechan o volume a sección de «Artes visuais e escénicas» cos textos «Tour Distopía 2020» asinado por Esther F. Carrodeguas; a sección «Literatura infantil e xuvenil» co artigo de Pilar Sampedro «Manual de instrucións para ler a Carlos Mosteiro»; a sección de «Música» co texto «Bandas galegas pioneiras que percorreron o mundo», de Fernando Fernández Rego, e «Escenas olvidadas. Unha historia de Golpes Bajos», de Xavier Valiño.

Velaquí o contido da miña recensión, que xa tivera unha primeira versión no dixital QuepasanaCosta:

Poesía con acompañamento musical

Lugar de incendios

Paco Souto / Serxio Moreira

Caldeirón, 2019, 72 páxinas + CD

O mes de marzo, malia o colofón de decembro de 2019, coincidindo co terceiro cabodano do poeta e percebeiro Paco Souto, a editorial malpicá Caldeirón, da que foi un dos seus fundadores, presentou o poemario Lugar de incendios, para poñer en papel o espectáculo da súa poesía en directo con acompañamento musical de Serxio Moreira, e que no dicir da editora “como proxecto de publicación foi deseñado polos seus autores en 2009 para unha edición que nunca chegou a ver a luz”.

O libro + CD preséntase nunha fermosísima edición, na que o propio disco compacto, agora remasterizado, daquel espectáculo poético-musical vai engarzado na capa e cumpre ao mesmo tempo a función de servir de portada, na que sobrancea unha suxestiva ilustración de aves petroledas do propio Paco Souto e onde se observan derredor uns versos na súa delicada caligrafía, coñecida para nós desde aqueles cartapacios manuscritos das Edicións do Dragón nos que escribía da súa man (O mar de adentro, 1990; A rota dos baleeiros, 1991; Dous bocetos, 1994 ou Bestiario, 1998).

Abren o volume senllas biografías do poeta e activista cultural Paco Souto e do músico Serxio Moreira (quen tamén creou outros proxectos poético-musicais con Rosalía Fernández Rial e Silvia Penide) para coñecermos a feraz colaboración entre eles dous desde 2001, cos espectáculos Como águas de maio (2001), Aviléscanto (2003), As horas de María (2007), Homenaxe a Xelucho Abella (2008), Recital sobre textos de Pondal (2008) e Tempo escuro (2013), onde se incorporan Rosalía Fernández Rial e o fotógrafo Peter Schneider, alén deste Lugar de incendios (2009).

Nos versos do Limiar, os autores presentan o seu labor: “Aquí as ferramentas que adoitamos usar: / Aquí a lingua. O piano dos soños“. E deseguida unha ducia de poemas de Paco Souto, dos que dez xa estaban publicados cando o espectáculo visitou os palcos de varias vilas e outros dous que foron incluídos no seu último poemario, e Caín (2016). A edición literaria dos textos, da man da súa compañeira Emma Abella, quen tamén asina o emotivo texto epilogal, e do poeta Eduardo Estévez, harmonizou os diferentes criterios ortográficos de toda a produción poética.

Os poemas veñen acompañados de ilustracións do propio Paco Souto e das partituras musicais de Serxio Moreira. Son textos moi coñecidos e escoitados polo público ao longo dos anos, pois a xenerosa voz de Paco era asidua en calquera festival ou acto cultural onde estivese presente a palabra poética.

Velaí “veño da fin do mundo”, con versos acaso premonitorios: “e na morte / souben / que mar non era de augas / senón da rosa nosa das tristezas“, ou en “Furtivos”: “ese sabor a sal na boca / como se a morte viñese cada nove ondas“; “Se Ana Mendieta” en diálogo coa obra da artista cubana, ou máis adiante “Metamorfose” que dialoga coa obra do pintor noiés Alfonso Costa, ou “para Lola”, versos que renden homenaxe ás “mans cheas de arxila” dunha alfareira de Buño; o erotismo en “de tirar o rixón”; “de nena” coa homenaxe a Antón de Avilés de Taramancos e á súa compañeira Sofía; “a gata” coa metaliteratura e o proceso da escrita; o misticismo telúrico de “A fada do vento”; a memoria familiar en “Carta última”; o compromiso co altermundismo en “Mamá África” e, como non, o magnífico “Galiza en paxes” que principia co verso “a miña nai dóenlle as cervicais” para rematar “era Galiza / un país en paxes / na cabeza das mulleres“, poema que tamén se reproduce manuscrito.

Unha alfaia este Lugar de incendios, que nos permite lembrar na súa propia voz os poemas, cheos de exquisitas imaxes mariñeiras e dunha prosodia e un ritmo de dicir inesquecibles, do que aprenderon (aprendemos) moitos poetas dos noventa.

Publicado en Arte, Manuscritos, Música, Poesía, Recensións, Sen categorizar | Deixa un comentario