Convocatoria do V Premio de Poesía Gonzalo López Abente


Este pasado sábado conmemoramos o 140 aniversario do natalicio do escritor muxián Gonzalo López Abente: «O 24 de marzal do ano 1878 ás catro da serán, que cadrou en domingo, con feira en San Isidro, abrín os ollos á vida e pola fiestra da casa do Cabo da Grixas, ollei craramente un outo cruceiro e que no seu cume agoniaba un mártir cos brazos en crús…»
Días atrás a Fundación que leva o seu nome fixo pública a convocatoria do V Premio de Poesía Gonzalo López Abente, que en anteriores edicións gañaron as obras, todas catro publicadas en Xerais Poesía:
I Premio (2013): Dos tempos sombrizos, de Daniel Salgado.
II Premio (2014): Os días condenados. Fragmentos para un devocionario, de Laureano Xoaquín Araujo Cardalda.
III Premio (2015): s/t, de Emma Pedreira. (En 2016 non houbo certame)
IV Premio (2017): Culpable, de Eli Ríos.
BASES V PREMIO DE POESÍA GONZALO LÓPEZ ABENTE
A Fundación Gonzalo López Abente, coa colaboración da Secretaría Xeral de Cultura da Consellería de Cultura, Educación e Ordenación Universitaria da Xunta de Galicia, convoca o Premio de Poesía Gonzalo López Abente, en lingua galega.
1. Poderán concorrer ao V Premio de Poesía Gonzalo López Abente autoras e autores de calquera nacionalidade que presenten os seus orixinais en lingua galega, conforme á normativa vixente. Os textos presentados serán inéditos, condición que se estende ao soporte dixital, e non poderán estar premiados en ningún outro concurso de poesía.
2. A extensión dos textos non deberá ser menor a 400 versos.
3. De cada orixinal presentarase en sobre pechado sen remite tres copias en papel, mecanografadas a dobre espazo e debidamente encadernadas ou grampadas, antes do día 25 de Maio 2018, na sede da fundación:
Fundación Gonzalo López Abente
R/ Virxe da Barca, 49. Casa das Beiras
15124 Muxía (A Coruña)
Indicarase no sobre “V Premio de Poesía Gonzalo López Abente”.
4. Os orixinais presentaranse baixo lema e xunto coas copias achegarase un sobre pechado, identificado co mesmo lema, que conterá o nome e os apelidos do autor ou autora, enderezo postal, número de teléfono e enderezo electrónico.
5. O xurado estará composto por dous poetas de recoñecido prestixio ou dos expertos/as en literatura galega e un representante da fundación que actuará ademáis como secretario.
6. O premio terá una dotación única de 2.000 €, suxeito á normativa fiscal vixente, e máis unha peza escultórica conmemorativa. A obra premiada será propiedade do seu autor ou autora, agás a primeira edición, que será publicada por Edicións Xerais de Galicia. En posteriores edicións, ao igual que na primeira, farase constar a condición de premiada no V Premio de Poesía Gonzalo López Abente.
7. O premio poderá ser declarado deserto no caso de que o xurado así o estime e a decisión será inapelable.
8. Os orixinais non premiados poderán ser recollidos na sede da fundación, previa solicitude, no prazo dun mes. Os que neste prazo non sexan recollidos destruiranse.
9. A participación nesta convocatoria implica a aceptación das bases e da interpretación que delas faga o xurado, non admitíndose recurso contra a decisión que este adopte nas súas funcións.

Publicado en Poesía, Premios | Deixa un comentario

Mensaxe da Directora Xeral da UNESCO, Audrey Azoulay, co gallo do Día Mundial da Poesía de 2018 (Versión galega)


Neste 21 de marzo do 2018, Día Mundial da Poesía, declarado pola UNESCO en 1999, tampouco atopei por ningures a versión galega da Mensaxe da súa nova Directora Xeral, Audrey Azoulay, que si podemos ler na variante portuguesa no sitio da Unesco-Brasil. E como tamén fixen noutros anos anteriores, polo seu indubidable interese reproduzo novamente nesta bitácora esa mensaxe (a versión que publico é de elaboración propia), que na miña opinión resulta de lectura obrigada. Os subliñados en negra son da miña autoría. Principia cuns versos de Langston Hughes, quen foi tradutor de Federico García Lorca.
Mensaxe da Directora Xeral da UNESCO, Audrey Azoulay, co gallo do Día Mundial da Poesía de 2018 (Versión galega)
Soños
Agárrese aos soños
Pois se os soños han morrer
A vida é un paxaro de ás quebradas
Que non pode voar.
Agárrese aos soños
Pois cando os soños se van
A vida é un campo estéril
Conxelado coa neve.
Langston Hughes
Eses versos do poeta Langston Hughes son un convite para un soño, unha fuga, unha liberación. A poesía é sen dúbida a mellor forma de expresar esa ansia, unha vez que ela toca no noso íntimo e permite todos os tipos de liberdade.
Ese poema é sobre o poder extraordinario das palabras que abren horizontes infinitos, melloran as nosas vidas, mudan a realidade, ao mesmo tempo que a embelecen e a mostran sobre unha nova luz, que nunca foi vista antes.
A poesía non é un xogo trivial de sons, palabras e imaxes: ela ten un poder creativo e transformador.
Poeta, escritor, dramaturgo e líder do Rexurdimento de Harlem na década de 1920, Langston Hughes puxo a súa arte ao servizo da loita contra a discriminación sufrida pola comunidade afro-americana. Así, a súa poesía é inseparable do seu compromisso cos dereitos civís e continúa a ser unha fonte de inspiración para todos os defensores das liberdades fundamentais en todo o mundo.
A poesía tamén é esa arte única que nos fai conscientes da extraordinaria diversidade humana: a diversidade de linguas e culturas. É un punto de encontro entre o individuo e o mundo. É unha introdución á diferenza, ao diálogo e á paz. É un testemuño da universalidade da condición humana máis alá das innumerables formas utilizadas para a describir.
Todos os anos desde 1999, a UNESCO ten comemorado o Día Mundial da Poesía o 21 de marzo. É unha ocasión para celebrar a riqueza do patrimonio cultural e lingüístico mundial. É tamén unha ocasión para chamar a atención para as formas tradicionais de poesía que corren o risco de desaparecer, como é o caso de moitas linguas minoritarias e pouco usadas. Para manter as tradicións vivas, a UNESCO incluíu varias formas poéticas no patrimonio inmaterial da humanidade: por exemplo, a arte poética do canto Ca Trù do Vietnam, Al’azi dos Emiratos Árabes Unidos, as cancións Baul do Bangladesh e o patrimonio oral de Gelede, compartido polas comunidades iorubás-nagôs que viven en Togo, en Benim e en Nixeria.
A poesía non se limita ao aspecto artístico: é tamén unha ferramenta para a educación formal e informal. Nese sentido, as artes e prácticas culturais fornecen un apoio efectivo para a aprendizaxe ao longo da vida. É por iso que a UNESCO estimula e apoia a educación artística, unha vez que ela fortalece o desenvolvemento intelectual, emocional e psicolóxico, formando xeracións que son máis equilibradas e capaces de reinventar o mundo.
Este día é tamén a ocasión para prestar homenaxe a todas as persoas que traen á vida esa importante arte: os poetas, por suposto, mais tamén os tradutores, editores e organizadores de lecturas e festivais de poesia. A UNESCO anima todos os Estados-membros a apoiar nas súas accións a todas aquelas persoas que traballan a cotío para que a poesía continúe a faceras nosas vidas máis ricas.
Finalmente, unha vez que a poesía é un acto de crear e compartir, a UNESCO convida a todas as persoas, neste Día Mundial, a crear, inventar, compartir, abrirse a outras linguas e outras formas de describir o mundo, e participar de todo o que é diferente na nosa diversidade. Pois cultivar a arte e cultivar a mente son accións que tamén significan cultivar a paz.
Audrey Azoulay

Publicado en Efemérides, Manifestos, Poesía | Deixa un comentario

Manifesto do Día Mundial da Poesía, de María Xosé Queizán, no Festival Alguén que RESPIRA!


Onte estivemos no compostelán Teatro Principal na gala de inauguración das xornadas poéticas Festival Alguén que RESPIRA!, que coordina o poeta Antón Lopo.
As persoas asistentes puidemos gozar das lecturas ou recitacións de poetas nosos como Salvador García-Bodaño, María Xosé Queizán, Isaac Xubín e Yolanda Castaño, da catalá Maria Sevilla e da asturiana Olvido García Valdés.
Ao tempo recibimos na entrada un ramalliño de flores naturais e un libro – programa completo do ciclo, deseñado por Manuel Martínez, que inclúe significativas achegas poéticas e un pequeno perfil biográfico de cada poeta participante neste evento que se desenvolve en diversos lugares da cidade até o próximo sábado.
O volume tamén incorpora o Manifesto que o festival lle encargou á escritora María Xosé Queizán, espléndido texto que reproducimos deseguida.
Manifesto do Día Mundial da Poesía, de María Xosé Queizán
Un mexillón na boca fai circular o Atlántico polas veas,
ese océano vital que estremece os baixíos de Fisterra
configurando espazo, tempo e xente.
Furioso mar detido por esgrevias illas e rudas pedras,
sosega na lámina das rías.
Non se vexan alteradas criaturas bivalvas abrazadas
nas rochas, ocultas na area, bebendo o mar.
Abren os labios de vulva vibrante sorbendo nas ondas
como a amiga que agarda ilusionada o amor
na beiramar.
O amor será algo máis que saudade?
Se vistes o meu amigo, ondas do mar de Vigo,
E verrá cedo?
Vir, veñen as amigas cómplices dos soños
e no sagrado de Vigo bailaba corpo belido.
Será a pluma de Martín Codax quen recolla tanta beleza.
No lusco e fusco, unha cantiga lle corre polas veas
cantando na harmoniosa lingua galega
arrolada polo Atlántico, polo Miño e máis de mil ríos
lambendo salgueiros, amieiros e carballos, do verde confín,
no Findasol.
Lingua que traballara o latín dos devanceiros, século a século
con xeito, fonema a fonema,
para entregarlla perfecta aos poetas medievais.
Xorden nas súas bocas fermosas Cantigas
de amigo, de amor e de escarnho e maldicer,
onde se irá formando o humor e a retranca de noso.
A poesía galega brilla, espléndida
nos mosteiros, castelos e na voz dos trobadores.
Tan unida está á composición poética que alanca
polas veas ibéricas e gustarán cantar en galego
na época medieval.
Lingua que levarán a África, Asia, América e Oceanía
intrépidos navegantes por incertos mares,
en nome de Portugal.
Afonso Enríquez sae altivo do castelo de Guimaráns
e só mira par o Sur.
No norte a odiada tía Urraca non quixo chamarse Pega.
O fillo Afonso Reimundez foi rei un intre.
Pouco lles durou o poder.
Mentres medra en ultramar, mesturada con sons indíxenas,
a lingua galega no seu berce perderá o creto,
o ser para si, e para os outros.
Cando o poder absolutista domina noutra lingua,
o galego, castelanizado, devén verbas desprezadas
sons sen valor, buracos baixo cetros penetrantes.
Fascinación do poder, arma que non está nas mans dos poderosos! Outra lingua subindo polas veas de labregas e
mariñeiros, como virus mortal e sedutor,
narciso repoludo que Galicia idealizaba.
Sancionouse a violación.
Quen, onde, como se habían gardar os tesouros poéticos
Sen centros políticos e culturais?
En Galicia perderon a memoria.
As cantigas. Ulas?
Ninguén escribe en galego nos escuros séculos vindeiros.
Unha onda romántica rumia nas veas de poetas rebeldes,
buscan sons harmoniosos no océano popular.
Rosalía, Pondal e Curros
fachendosos de seren os primeiros en cantar
unhas verbas de ferro, que Pondal faría de ouro
ou o que lle proía a Rosalía pola banda de Laiño.
Ignoran as cantigas medievais que agora nos asombran
e visitan, cruzando o atlántico.
Carentes de modelos escriben noutra lingua
palabras que o pobo analfabeto teimou en conservar.
Máis tarde descubríronse os Cancioneiros medievais.
Cunqueiro, Bouza Brey ou Álvarez Blazquez deron en imitar
as estruturas, mais
hélàs
na mesma fonética e ortografía estranxeira,
na que seguimos a escribir e a traballar.
Madía leva.
Unha ditadura volveu negar os sons de noso
Escribe en cristián!, ordenaron. Menos mal que
o ateísmo agatuñaba nas veas poéticas.
Rosalía, milagre do s.XIX, impulsa azos
e as mulleres entran no Parnaso.
Van na nave da Festa da Palabra Silenciada a toda vela
e todas navegar.
Estilos, xéneros e sexos variados.
Innovacións, textos orixinais.
Hoxe non nos han calar.
O pasado arraiga na poesía.
Un vento de futuro nos empuxa a crear.
Poetas alcemos as copas metafóricas
para brindar no esplendoroso 2018.
Viva a poesía!

Publicado en Antoloxías, Efemérides, Manifestos, Poesía | Deixa un comentario

Versión galega dun fragmento orixinal en castelán de «El Monte-Sacro de Galicia» (1868), de Antonio López Ferreiro


Tal día coma hoxe, o 20 de marzo de 1910 finou o escritor e historiador Antonio López Ferreiro, nado en Santiago de Compostela o 9 de novembro de 1837, como ben lembran na bitácora «O Almanaque das Irmandades» (en andamento grazas á coruñesa A. C. Alexandre Bóveda e a Asociación Socio-Pedagóxica Galega (AS-PG) ou tamén o útil hashtag ou cancelo #efemeridesgalegas no twitter do caro amigo Carlos Rodríguez Pér‏ez (@xcarlosrope).
Como sinala o Almanaque «cultivou a novela histórica, xénero de enorme vixencia no Romanticismo e que, até o momento, non fora tratado na literatura galega».
No pasado ano botamos man da súa obra na antoloxía intitulada Pico Sacro, ferido polo lóstrego e a lenda (Escolma de textos literarios éditos e inéditos na literatura galega contemporánea), coordinada por min propio e por Xosé Manuel Lobato, escritor e presidente da A. C. Mestre Manuel Gacio de Boqueixón, entidade que promoveu a súa publicación, e que editou de maneira ben coidada Alvarellos Editora.
Nesa escolma publicamos a versión galega dun fragmento orixinal en castelán de «El Monte-Sacro de Galicia» (1868), de Antonio López Ferreiro, tirado de Compostellanum, V (1960). Reedición realizada baixo a supervisión de Fermín Bouza Brey.
Velaquí o extracto:
É tamén digno de atención un terraplén de pouco máis de dous metros de alto, sostido pola parte da vertente por unha escarpa formada de pedra e terra que rodea o Pico dende o punto en que se levanta sobre a serra. A este terraplén chámaselle a “horta da raíña Lupa”.
Prestóuselle tamén atención aos dous túneles perforados no monte que se coñecen co nome de “buratos dos mouros”. Dun deles dicíase que puido ser parte dunha mina romana.
(…)
Sobre a cima deste pico gózase dunha das máis belas vistas que pode ofrecer o noso país, tan rico en fermosas perspectivas, que remunera ben o cansanzo da súa agre e difícil subida. Inmenso é o horizonte que desde alí se descobre; grande a variedade de decoracións que desde alí ostenta a fecunda naturaleza. Pola parte do N.E. vense paradas as espidas montañas; pero o espectador non ten máis que volver as costas e aos seus pés descobre o risoño val do Ulla e o fértil terreo das parroquias veciñas, cuberto de cereais, cinguido pola estrada, sombreado por pequenos soutos e piñeirais, e gorecido de brancas habitaciónes; máis adiante a elevada terra de Tabeirós e máis á dereita o ameno val do Vea. Pola parte do E. limitan o horizonte as xigantescas e nebulosas moles das serras de Campelo, Farelo e Faro; polo O. a prateada superficie do mar. Cara ao N. destacan as elevadas cúpulas da cidade veciña; un pouco máis abaixo resalta o rico país da Amaía.
Antonio López Ferreiro (Santiago de Compostela, 1837 – Vedra, 1910)

Publicado en Antoloxías, Efemérides, Estudos literarios, Historia, Narrativa | Deixa un comentario

Unha lectura de Estebo, de Xosé Lesta Meis


As ben útiles #efemeridesgalegas no twitter do caro amigo Carlos Rodríguez Pér‏ez (@xcarlosrope) tamén lembran que tal día coma hoxe 16 de marzo de 1887 nace en Eirís de Arriba (Oza, A Coruña), Xosé Francisco Lesta Meis, finado o 22 de decembro de 1930, escritor e xornalista galego.
Na súa lembranza recupero unha lectura da súa novela Estebo, que fixen por volta do ano 2000 cando estaba a traballar como bolseiro de investigación (rematada a carreira de Filoloxía Galego-Portuguesa) no proxecto do Dicionario da Literatura Galega, que publicou Galaxia, coa coordinación da crítica e profesora de Literatura Galega na USC Dolores Vilavedra.
Xa teño explicado nesta bitácora que nesa altura traballei nas fichas dos volumes II. Publicacións periódicas (1997) e III. Obras (2000). Neste último volume a ficha sobre a novela Estebo, de Xosé Lesta Meis, é da miña autoría e, como xa dixen noutras ocasións, por decisión editorial, que eu moito non comparto, as fichas non van asinadas polo autor da entrada de xeito que cada quen puidese responsabilizarse do texto que se publicou. Velaquí a miña achega.
Estebo, XOSÉ LESTA MEIS
A achega literaria máis importante de Xosé Lesta Meis é a novela longa Estebo, publicada por vez primeira na Coruña, en 1927, pola Biblioteca de Novelas Lar, que tamén editou, un ano antes e por iniciativa de Leandro Carré Alvarellos, a súa novela curta Manecho o da rúa. Lesta Meis abre a primeira edición da nova novela cunha “Lembranza” para os renovadores da literatura galega citando case vinte escritores, entre eles Murguía, Rosalía, Curros, Pondal, López Ferreiro ou Lamas Carvajal. Tamén inclúe unha dedicatoria “Ó meu ilustre amigo, don Manuel Casás Fernández, alcalde da cibdá”, home que pertenceu á RAG, que Benito Varela Jácome fai desaparecer cando recupera e prepara unha nova edición de Estebo (Xerais, 1981), na que incorpora un amplo estudio da súa autoría intitulado “O testemuño da novela de Lesta Meis”.
Trátase dunha novela documento que nos permite coñecer unha visión da emigración galega a Cuba no primeiro cuarto de século. Esta temática é levada por vez primeira con este texto ao relato novelesco como farían, con posterioridade, Silvio Santiago en Vilardevós, Xosé Neira Vilas en varias das súas obras ou, máis recentemente, Bieito Iglesias en Vento de seda, aínda que no seu tempo estaba presente na poesía de Rosalía de Castro e, nomeadamente, na de Curros Enríquez. De feito, a novela foi ben acollida polo público e pola crítica, as publicacións periódicas da época louvan o texto que saudan como un dos primeiros traballos de compromiso na nosa literatura, nun desmedido interese que hoxe habería que relativizar.
A interpretación literaria que Lesta Meis fai da emigración está baseada en experiencias sentidas moitas delas en carne propia, polo que se podería falar de narración autobiográfica na que a estética literaria obedece a un compoñente emocional. O propio autor, despois de traballar nos labores agrícolas durante toda a súa infancia, decidiu emigrar a Cuba aínda mozo, engaiolado por facer fortuna. Na Habana aprendeu a ler e a escribir dunha maneira totalmente autodidacta, ao tempo que traballaba nos inxenios das plantacións de azucre, onde foi recollendo vivencias e unha teorización propia sobre a emigración galega en América que se transparentan na súa obra. Pódese afirmar que se trata dunha prosa con obxectivos realistas e algo daquilo que fixo que os críticos coetáneos chamasen a Balzac o “grande demógrafo” tamén se dá en Lesta Meis.
Algunhas das súas características xa foran adiantadas na novela curta Manecho o da rúa, como o retrato sociolóxico dos costumes e hábitos da xente máis próxima ou as coincidencias dos referentes espaciais na aldea de Eirís, na Habana ou nunha plantación cubana. Ambas e dúas presentan o problema social da emigración ao fondo. Manecho o da rúa vén ser como un bosquexo de Estebo, malia seren moi distintos os seus protagonistas e, sobre todo, o final das súas respectivas traxectorias vitais. No primeiro hai un desenlace dramático, mentres que no segundo é idílico e feliz, despois de que Estebo decidise volver pola súa conta, defraudado polas condicións de traballo e de miseria que a maioría dos galegos vivían en Cuba. As súas experiencias desagradables empezan no barco que o transporta como viaxeiro de terceira clase, continúan na Habana, en Triscornia e na fábrica de azucre. Coa volta do emigrante e co retorno á vida da aldea restitúese o equilibrio.
A novela Estebo emprega procedementos narrativos tradicionais próximos ao costumismo*, reflectindo nos dezaseis capítulos a vida diaria da aldea natal e da emigración a Cuba. Despois de describirnos con minuciosidade o lugar, os primeiros catro capítulos céntranse nas peripecias da familia do protagonista xa que Estebo non se converte en axente do relato ata ese momento e de maneira tanxencial. Ha ser no capítulo IX, ao embarcar no vapor, cando adquire relevancia no relato aínda que con frecuentes elipses. Son moitos os personaxes secundarios que lle tiran protagonismo, e da maioría só se nos fala por viviren na súa aldea. Lesta Meis manexa con notorias deficiencias técnicas a estructura de carácter diseminativo.
O desenvolvemento da acción é continuamente retardada polo material etnográfico, documental e didáctico, facendo oscilar o carácter do texto entre a novela ou o cadro de costumes. Así, sabemos da estructura familiar, dos tipos de vivenda, dos labores, da xerarquización do mundo rural galego e de moitas outras cousas. Como sinalou Carballo Calero, un falso concepto do realismo, ou xa do naturalismo, leva en ocasións a Lesta Meis a esaxerar a descrición, como ocorre na pormenorización da zafra. Aínda que descricións semellantes abundan en novelas cubanas e portorriqueñas, segundo apunta Varela Jácome.
En paralelo á caracterización topográfica, socioeconómica e sociolóxica, discorre a viaxe de ida e volta de Estebo, un nó argumental que se enfía coa existencia dunha relación amorosa que se anuncia no sétimo capítulo e que vai ser crebada pola emigración. As liñas da historia sentimental pérdense moitas veces, aparecendo de maneira subsidiaria noutras, ata o desenlace feliz no final do texto, onde se descobre como motor actancial da diéxese. Un elemento importante, que incide na rotura da unidade de acción, é o cruzamento de cartas entre Estebo e Mari-Pepa, iniciado no capítulo XII, que ademais serve como pretexto para alimentar outra historia de amor entre as persoas que llelas escriben, don Vicente e dona Adela.
Finalmente, cómpre subliñar tamén a semiotización da linguaxe en función dunha interpretación xeoantropolóxica, que denota unha escolla variada segundo o rexistro e a narración do momento, á marxe dalgúns hiperenxebrismos e castelanismos. O léxico é o que estaba en uso nos arredores da Coruña, con abundancia de moitos termos concretos, coñecidos desde neno polo escritor, feito que contribúe a darlle unha maior impresión de verismo á novela.
BIBLIOGRAFÍA:
Vid. CC.
C., “Na morte de Lesta Meis”, en A Fouce, 27, 1 de febreiro, 1931.
López Pasarón, C., “Os nosos. Xosé Lesta Meis”, idem.
Sen sinatura, “Estebo, de Lesta Meis”, en Nós, 47, 15 de novembro, 1927.
Varela Jácome, B., “O testemuño da novela de Lesta Meis”, en Lesta Meis, X., Estebo, Vigo, Xerais, 1981.

Publicado en Efemérides, Estudos literarios, Narrativa, Recensións | Deixa un comentario

Fragmento do conto «Branca, Branquiña…» de Manuel Ortiz Novo (Santiago de Compostela, 1891 – 1933)



Como ben lembra o hashtag ou cancelo #efemeridesgalegas no twitter do caro amigo Carlos Rodríguez Pér‏ez (@xcarlosrope), tal día coma hoxe o avogado, mestre, xornalista e escritor galego Manuel Ortiz Novo, nado en Santiago de Compostela en 1891, finaba nesta mesma cidade o 16 de marzo de 1933.
No pasado ano botamos man da súa obra na antoloxía intitulada Pico Sacro, ferido polo lóstrego e a lenda (Escolma de textos literarios éditos e inéditos na literatura galega contemporánea), coordinada por min propio e por Xosé Manuel Lobato, escritor e presidente da A. C. Mestre Manuel Gacio de Boqueixón, entidade que promoveu a súa publicación, e que editou de maneira ben coidada Alvarellos Editora.
Nesa escolma publicamos un fragmento do conto «Branca, Branquiña…» de Manuel Ortiz Novo, incluído no libro Quiso robar una estrella (Santiago de Compostela: Tip. El Eco, 1923), con ilustracións de Camilo Díaz Baliño e colofón de Xavier Bóveda. Foinos facilitado por Martiño Picallo. Versión galega dun orixinal en castelán.
Velaquí o extracto:
É unha das aldeas, sorrintes e pintorescas, na aba do Pico Sagro, o cumio que enxerga todos os horizontes, retrátase nas linfas azuis do Ulla e mira avidamente a Compostela; chámase Ardariz e é unha desas aldeas que se dixera queren rubir monte arriba ata agatuñar ao máis alto e chegar ao cumio no mesmo rochoso e esgrevio pico, para, xa gañado o preeminente lugar, a alta cima, dominar -nunha cobizosa ansia de ambición e altiveza- as outras aldeas irmás, poéticas e humildes: Melleirós, Cusanca, Cachosenande, Rubial, Lestedo, Picota, Ramil… así producíanse nos días sombrizos da Idade Media (a pesar de estaren iluminados con resplandores de Poesía, luces de Gai Saber e lumaradas do romanticismo dos xograres e trobadores, sempre errantes, infatigables andadeiros e nómadas polos camiños do mundo, polos caminos de Deus e de Galicia…) non doutra guisa se portaban -dicíamos- os caudillos feudais, donos de mesnadas e de armas, señores de vidas e facendas, cabaleiros de forca e caldeiro, coitelo e pendón…
Desa aldea ambiciosa e desasosegada, que ao agatuñar detívose un punto, fatigada do esfuerzo do ascenso, nun relanzo propicio para o descanso, alí na xeórxica aba do Sagro; desa aldea que mentres repousa, perennemente soña en grandezas e teño para min que van ser inútilrd os seus soños, pois que moi tarde, talvez nunca, vai velos cumpridos e quedará encravada onde xa fai algúns séculos que descansa, e así non poderá escalar as alturas nin gañar a cobizada cima; desa aldea, en fin, de Ardariz, veuse á cidade (que era Santiago) un esperto rapaz, moi feito e moi pillabán, bastante listo e despreocupado, na compaña do seu pai e a irmá maior, chamada Rosa e que, certamente, era moi bela e fragrante -de dezaoito primaveras óptimas. […]
Manuel Ortiz Novo (Santiago de Compostela, 1891 – 1933)

Publicado en Antoloxías, Contos, Efemérides | Deixa un comentario

Poema (XCV): «Éramos del mar, de la intemperie», de Carlos Penelas


Máis unha vez e grazas ao meu caro amigo Manuel Suárez Suárez recibo un adianto do último libro de poemas de Carlos Penelas (Buenos Aires, 1946), autor con raíces galaicas e con moita relación co noso País como se pode ler na autobiografía do seu propio sitio web.
Carlos Penelas, a quen coñecín brevemente en 1997 cando foi convidado a participar no Congreso de Poesía 50º Aniversario de Cómaros Verdes de Aquilino Iglesia Alvariño que se realizou en Vilagarcía de Arousa, onde presentou un interesante e ben documentado relatorio sobre «Poesía e inmigración en José Conde», vén de publicar o libro de poemas intitulado El mar en un espejo de otoño (Buenos Aires: Editorial Dunken, 2018), con ilustracións da cuberta e interiores de Eugenia Limeses e un «Prólogo» no que o poeta lembra o seu achegamento á poesía e a diversos poetas que foron fundamentais na súa obra.
A raíz da aparición do poemario La piedra del Destino (1983) o poeta ourensán Víctor Campio Pereira escribiu: «Carlos Penelas es un poeta trasnacido. Argentino, hijo de gallegos, vive en desasosiego telúrico. En éste libro los elementos ancestrales conforman una parte muy importante de su mundo poético. Nos interesa, sobre todo, esta dimensión lírica de su obra, que deja traslucir el estado afectivo del poeta: un fondo de amor a la Tierra de sus antepasados. Desde su vivencia dolorosa va construyendo su mundo poético con claves del misterio. Libro que nos hace despertar la emoción de la tierra con su ritmo, goza con el contacto del paisaje, para el poeta es la intimidad, el
dolor de la lejanía. Él perdió su patria original. Galicia ganó un poeta en la distancia.»
En efecto, nos poemas de Carlos Penelas sempre atopamos algunha referencia a Galicia. Desta volta escollo para divulgar nesta anotación o único poema de El mar en un espejo de otoño que inclúe unha referencia explícita á nosa literatura medieval, temática recorrente na súa obra. Velaquí:
X
Éramos del mar, de la intemperie.
La melancolía maceraba infinito
en un destrenzar de la penumbra.
Veníamos naciendo desde la niebla
junto Airas Nunes, en el Reino de Galicia.
Leíamos a Ángel Ganivet
entre pinos, en el mar del ensueño.
Murmurante, el viento rastrillaba
el tiempo del vacío. Como un velamen,
princesa, en el fulgor de la noche.
Como un velamen.
 

Publicado en Literatura medieval, Poesía | Deixa un comentario

Adeus ao docente Xoán Díaz García, profesor de Lingua e Literatura e impulsor da bitácora 'Son de Poetas'


(Última actualización de Son de Poetas)
Veño de coñecer nas últimas horas a noticia do pasamento de Xoán Díaz García, profesor de Lingua e Literatura e impulsor da bitácora ‘Son de Poetas‘, un blogue que funciona dende o curso 2007-2008 no IES David Buxán de Cambre como (re)compilatorio de versións musicadas de poemas galegos.
Non tiven trato persoal con Xoán Díaz, de quitado de coincidirmos en xornadas didácticas de Lingua e Literatura, a última nas XII Xornadas de Expresión Oral “Tíralle da lingua” da AS-PG, onde presentou o relatorio «Xogando co audio na clase de lingua». Presentación de pequenas experiencias co audio na clase de lingua e literatura: Recitando a Uxío, quebracabezas de audio, son de poetas…, mais sei por outras e outros docentes da súa capacidade de entrega e de traballo a prol da nosa cultura.
Porén son un dos docentes que lle está inmensamente agradecido pois botamos man a miúdo do seu proxecto para acompañar explicacións na aula. Desde a súa creación todo o meu alumnado coñece e visitou algunha vez a bitácora ‘Son de Poetas‘, que se presenta desta maneira:
«Esta antoloxía da poesía galega musicada é un proxecto dos grupos de lingua galega e literatura e do Equipo de Normalización do IES David Buján de Cambre, A Coruña. Ti, lector ou lectora, tamén podes participar deixando a túa opinión sobre o que aquí vexas ou escoites. Podes, tamén, subscribirte utilizando o teu lector RSS habitual.
A nosa única intención é aproximarnos á poesía galega desde a música. Trátase, polo tanto, dun material de aula ou para despois da aula.»
Tamén era responsable, en co-autoría con Pilar Tobar Conde, da tradución á nosa lingua da obra intitulada Represalia e desagravio dun médico lucense republicano: sementeira e memoria / José Luis Díaz Gómez. Sada: Ediciós do Castro, 2010.
A nosa mellor homenaxe é continuar a utilizarmos os materiais compilados en ‘Son de Poetas‘, que recolle a nosa tradición literaria dende a Idade Media até os nosos días. Nos últimos meses era notorio que non se actualizaba ao mesmo ritmo, mais a enfermidade de Xoán Díaz García era tamén unha doenza para o proxecto. E de non o coñecerdes fágovos unha persoal recomendación de seguimento e de utilización nas aulas no caso de serdes docentes. (http://sondepoetas.blogspot.com.es/)
Que a Terra (Nosa) lle sexa leve!

Publicado en Antoloxías, Estudos literarios, Gravacións, Historia, Lingua, Literatura medieval, Memoria Literaria, Obituarios, Poesía | Deixa un comentario

Ramón Otero Pedrayo como «mestre» do poeta Antón Zapata García


(Retrato nos anos da Segunda República. Fonte: Fundación Otero Pedrayo)
Hai 130 anos, tal día coma hoxe, o 5 de marzo de 1888 naceu en Ourense o polígrafo Ramón Otero Pedrayo, finado na mesma cidade o 10 de abril de 1976. E Otero Pedrayo foi o «mestre» para moitos escritores galegos de diversas promocións ou xeracións, entre os que tamén se atopa o poeta Antón Zapata García (Laxe, 1886 – Bos Aires, 1953), quen recoñeceu esa débeda e tamén foi ben considerado polo ourensán.
O primeiro testemuño da admiración de Antón Zapata está na dedicatoria «A Ramón Otero Pedrayo, / pol-o ben que sementa en prol da Nazón Galega» que fixo constar cando se publica o opúsculo Edoardo Pondal: Alma, Sentimento e Libertá da Terra Galega.Conferenza pronunciada por A. Zapata García, o 5 de Xunio de 1930, no “Orfeón Español”, con motivo do grande homaxe que lle rendío ô nobre bardo Gundar a Sociedade Nazonalista “PONDAL”, logo de se compril-o 13 aniversáreo da súa morte.
E segundo podemos ler nunha Nota dos Editores: «Esta conferenza foi pubricada no periódico “A FOUCE” o 15 de Xunio de 1930».
En realidade, apareceu por entregas en dúas publicacións: A Fouce [nº 15, 1 de xullo de 1930] e Alborada, Revista da ABC do Partido de Corcubión [nº 57, agosto-setembro de 1930; nº 58, outubro de 1930; nº 59, decembro de 1930 e nº 60-61, Bos Aires, xaneiro-febreiro de 1931]. Nesta publicación leva os seguintes preámbulos:
«Por crêla de outo intrés pr-ôs leitores das follas d’ALBORADA, hénos gasalleiro pubrical-a conferenza que, encol do tíduo que vai d’avante, fui lida pol-o noso consóceo, Antón Zapata García, no “Orfeón Español”, na nuite do 5 de Xunio derradeiro.
Veleiquí a nomeada primícea que tan outadamente fala da Nosa Terra, —a través dos redenzores versos do poeta de Bergantiños— nas tres caraiterísticas xa denantes consiñadas, ou sexa: Alma, Sentimento e Libertá:» en Alborada, nº 57, Bos Aires, agosto-setembro de 1930.»
«Continuazón da conferenza que dou o noso consóceo Antón Zapata García, no “Orfeón Español”, o 5 de Xunio, diante un milleiro e medio de oíntes» en Alborada, nº 58, Bos Aires, outubro de 1930.»
«Seguimento da conferenza que dou o noso consóceo Antón Zapata García, a câl merecéu outos alaudos do xornal “El Diario Español”, do periódico “A Fouce”, e do profesor da Universidade da cibdá de La Plata, doitor don Augusto Cortina Aravana, que é, hastra oxe, o mellor comentarista sóbos das obras sa nosa Santa Pomba, Rosalía Castro de Murguía.» en Alborada, nº 59, Bos Aires, decembro de 1930.»
«Terminazón da conferenza cuia cópea n-estas follas nos fui aitorizada pol-o seu aitor, o noso conterrán Antón Zapata García.» in Alborada, nº 60-61, Bos Aires, xaneiro-febreiro de 1931.»
A finais de 1930 vai ver a luz o primeiro texto en importancia sobre a obra de Zapata, un artigo que publica o propio Ramón Otero Pedrayo nas páxinas do xornal vigués El Pueblo Gallego, nº 2035, Vigo, 11 de outubro de 1930. Foi reproducido meses máis tarde na revista Alborada, da ABC de Corcubión , nº 64, Bos Aires, xuño de 1931. Na súa sección “Prosas galegas” o polígrafo ourensán escribe o artigo «Un poema de A. Zapata García», no que se amosa entusiasmado pola composición «A Gaita» que se viña de publicar na revista La Temporada de Mondariz (nº 5, 6 de xullo de 1930. E tamén en A Nosa Terra, Idearium das Irmandades da Fala, A Coruña, nº 277, 1º de novembro de 1930. Alborada, Revista da ABC do Partido de Corcubión, Bos Aires, nº 64, xuño de 1931) e que merecera unha mención especial no Certame organizado polo Centro Gallego de Montevideo. Admiración que Otero Pedrayo rememorará tamén no prólogo escrito para A Roseira da Soidade (1954), o poemario póstumo de Antón Zapata García.
Anos máis tarde, nunha xeira de conferencias que realiza en 1947, convidado polo Centro Gallego da capital arxentina, na diáspora Ramón Otero Pedrayo sente unha leve indisposición pola que o polígrafo ourensán ten que ser internado nun hospital. Son moitas as visitas que recibe, entre elas a de Zapata, como vai lembrar anos máis tarde o propio Otero no prólogo do libro A Roseira da Soidade.
«Do meu amigo de amizade confirmada unha mañán do griseiro inverno austral do 1947 cando me visitóu en Bós Aires estando éu doente por unhas horas no leito. Dinantes de decir seu nome, decatéime por as primeiras falas quén era. Tratóu na sua conversa dos paxaros mariños e das longas procelas da costa dura en peito guerreiro arquexada dende a torre de Breogán ao Touriñán e Fisterra, dos antigos da sua xinea navigantes dendes Corme á Prata en naus veleiras, dos tremorosos silenzos xermoladoiros botados por a sombra podente do nome e verso de Pondal sobor das praias e das almas… Falamos dos amigos…».
Esta amizade había continuar cando se publica o poemario A Roseira da Soidade, cun prólogo de Ramón Otero Pedrayo, un texto que se virá obrigado a refacer ao coñecer a morte do poeta e ao que pón remate no mes de nadal de 1953. Sabemos que foi feito a pedimento do editor Manuel Roel Longueira, pois así se sinala na correspondencia entre o editor e o poeta de Laxe. A primeira carta está datada o 18 de febreiro de 1953 e nela Antón Zapata desculpa o seu longo silencio na relación epistolar que mantiñan desde que Roel Longueira regresara a Betanzos en 1950, sinalando que desde o “pasado mes de xuño de 1952: paséi seis meses no leito, de abondo enfermo e doorido” e que agora debe facer fronte a un estricto réxime alimenticio. Zapata agradécelle a Roel “todo canto vostede fixo a prol meu diante dos siñores Otero Pedrayo, Carré, e Vales”, do que se pode deducir que todos tres tiveron algo que ver no proceso de edición.
Porén a repentina morte de Antón Zapata retrasaría ata os primeiros meses de 1954 a aparición de A Roseira da Soidade. Ramón Otero Pedrayo confesa no “Prólogo” que recibira o encargo de Roel para escribilo a mediados de xullo e que pouco despois chegara outra carta, datada o 3 de agosto, na que o betanceiro lle comunicaba a morte de Zapata. Otero Pedrayo escribe as súas palabras “con dóor e ó tempo con serea legría” nos “comenzos do Nadal”, tendo na lembranza “unha mañán do griseiro inverno austral do 1947 cando me visitóu en Bós Aires estando éu doente por unhas horas no leito”, para logo debruzarse na análise da lírica zapatiana, salientando as pegadas de Pondal, Cabanillas e o bretón Tristán Corbière.
Finalmente, en 1952, novamente Ramón Otero Pedrayo fai unha referencia ao seu labor poético en dous parágrafos do seu artigo “A República sin leis dos poetas e dos artistas”, recompilado no libro Por os vieiros da saudade (Vigo. Galaxia, 1952. Existe unha reedición, Polos vieiros da saudade. Lembranzas e crónicas dunha viaxe a Buenos Aires coleccionados. Ed. de Luís G. Tosar. Vigo: Galaxia, 2001), no que ademais de lembrar a Arturo Cuadrado, Luís Seoane, Rafael Dieste, Lorenzo Varela e o pintor Colmeiro, tamén evoca a forma como coñeceu ao noso poeta, cando Otero, de xira por Bos Aires, estaba convalecente, aproveitando para engadir un breve xuízo poético da súa obra:
«Unha mañá das finamente chicoteadas por o ventiño dos restríos, un pouco doentes, cun primeiro lóstrego de febre e a necesidade de desenrolar no serán unha das conferencias principás da nosa xeira, estábamos no leito, xa tardeiro, cun sosego inquedo, cando entróu un home rexo, grave, de falar de caste dos bós de Bergantiños. Era, de antigo, noso amigo sin télo nós enxergado nunca. Un poeta da torgueira dos renovos e agromares podentes e doncelas. Non albriño abraiado ó ser posto no foio do pomar literario. Falaba do vivir dos mariñeiros de Laxe, dos antigos navigantes a vela que ás veces con unha boa “popada” púñanse no termo dun mes en Buenos Aires, de Pondal alancando por as beiras do río “que íl máis amóu de todos”, do canto do alción nas estesas praias desertas ó anoitecer. Era Antón Zapata García. Levaba xa tempo en Buenos Aires. Un vivir forte, independente. A épica do Roncudo e o longo pranto ou o himno dos pinales, alboradeiro, non foron escala de lirismo desglosado da hora para iste poeta dono do momento, con forza, vontade e humorismo para coller a vida por os cornos como unha xunca brava.
Despois houbo outros poemas de Zapata, unha obra tecida, como dín, fortemente cos temas da loita fadal do mundo. Nós gardamos o acento e a verdade galega, dos anacos de poemas maquiados na conversa de Zapata, na soia, para nós venturosa, ocasión de nos ver e falar.»
Polo seu interese, xa que daquela Ramón Otero Pedrayo aínda non coñecía a Antón Zapata, reproducimos ao completo aquel primeiro artigo de 1930.
Prosas galegas. UN POEMA DE A. ZAPATA GARCÍA
Quixera escribir hoxe no principiar do outono un artigo que me rebule nas mentes dende os medeados do vrán. Entón, nos lameiros de trebo, o pasar levián das fadas da noite frolecía as costelaciós do ceo vexetal correspondente ó ceo estrelecido. Pol’o seo verdecente dos milleirals bulía a yauga da rega i-os montes figuraban erguerse e frotar nos quentes ouros do sol. Outras veces era â beira do mar.
A badía toda ronselada mantiña vibraciós de lus que non se sabía si viñan dos fondos mistereosos onde deitan fontelas descoñecidas, deseguida amarguradas pol’a crudelidade salgada do mar, ou si era a lumiosidade do día conquerida e gardada pol’as augas amantiñas. Outras, a comba de peito valente da mar aberta. E sempre enmeigado nas paisaxes galegas sentía a lembranza do poema de Antón Zapata García faguéndome compaña, pois n’il canta nos versos e n’ises espazos fondos que fican entre verso e verso pra qu’os encha a evocaceón a música do gaiteiro. Do Orfeu galego.
Agora as esenzas do outono —alquimia do sol, danza de velos das brétemas, mágoas no esprito dos arboredos— fan ainda máis urxente a presenza do noso Orfeu. O antigo, o primeiro chantre do mundo, asegún dicían os comentadores retóricos, guiaba as feras i-erguía ordeadamente as pedras das vilas. O gaiteiro fálalle ôs homes d’unha raza fina, esprimentada n’unha paisaxe humán todo il fogar do esprito, i, asegún toca, eispresa primitivismo e requintamento, lembranza i-espranza, forza e matís.
A gaita desque se fai profesional e se afoga en locales pechados, ten amingoado un pouco do seu prestixio. Na campía e na aldeia hai sempre no silenzo vexetal e cósmico ou no balbordo de augas, ventos e traballos, un tema de gaita. Todo poeta galego —recordamos ô ademirado Amado Carballo— ten moito de gaiteiro, guiador e ceibador do que d’outro xeito ficaría prisioeiro. No poema de Zapata vai engayolada e decorrente ispiraceón gaiteira.
Eu quixera chamar a atenceón encol d’iste fermoso poema pouco coñecido. Ten o pular valente dos grandes devanceiros do dazanove i-unha feitura, non sei si antiga ou nova, na que se tecen as verbas collidas das mans cruzadas nas anzas étnicas ou locen soltas e soilas todo o seu valor musical i-evocador. A gaita do celta Ourente, do simbóleco nome belido recolle todal’as esenzas da paisaxe e da raza, duas palabras que na Galiza sempre camiñan xuntas.
Horas de mañán e de noite, solpores mariñeiros, horas decorridas ô agarimo dos amieiros fluviales, horas ledas de noivado, horas magoentas de nai doorosa, na Alborada e na Muiñeira, as duas cousas indiscutibres da nosa Terra. Zapata lonxe d’ela soupo abranguela n’iste poema que ficará como unha pura e belida ofrenda, acarón dos mal chamados clásicos. E digo mal chamados porque nas nosas letras verdadeiras o sentimento de mocidade i-a grandeza sinxela da ispiraceón non deixan que coalle ningún tiráneco e demarcado academismo de modelo.
Ramón Otero Pedrayo

Publicado en Biografía, Efemérides, Epistolarios, Estudos literarios, Fotografía, Historia, Lingua, Memoria Literaria, Poesía | Deixa un comentario

Artigo en QPC (XLIII): «As comarcas de Bergantiños e Fisterra na guía de viaxes francesa Joanne de 1890»


(Alfred Germond de Lavigne, autor da guía, e Adolphe Joanne, responsable da colección de guías Joanne)
Veño de publicar unha nova colaboración en QuepasanaCosta. Diario dixital da Costa da Morte, que dirixe Ubaldo Cerqueiro, desta volta para divulgar a presenza que tiveron «As comarcas de Bergantiños e Fisterra na guía de viaxes francesa Joanne de 1890», da autoría de Alfred Germond de Lavigne. Velaquí o artigo que tamén se pode ler nesta ligazón.
As comarcas de Bergantiños e Fisterra na guía de viaxes francesa Joanne de 1890
Diversas localidades das comarcas de Bergantiños e Fisterra aparecen reflectidas na guía de viaxes francesa intitulada Espagne et Portugal (París: Hachette, 1890) da autoría de Alfred Germond de Lavigne, dentro dunha serie que era popularmente coñecida como «Colección de guías-Joanne», pois a responsabilidade era de Adolphe Joanne e cuxo primeiro título fora Itinéraire Descriptif et Historique de l’Espagne et du Portugal (1859), tamén do hispanista Germond de Lavigne, pois ían sendo reeditadas con engadidos e modificacións con periodicidade case anual.
A edición de Espagne et Portugal (1890) foi a derradeira da responsabilidade deste autor e pódese consultar libremente no portal Gallica, «bibliothèque numérique de la Bibliothèque nationale de France et de ses partenaires», nesta ligazón: http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5673278z
Tamén existe unha reedición dixital, que permite a impresión baixo demanda ou acceder a un documento pdf, grazas a un convenio de colaboración subscrito entre a BNF e a editorial Hachette Livre para a conservación patrimonial das principais obras da literatura francesa.
Léopold Alfred Gabriel Germond de Lavigne (París, 1812 – 1896) ou simplemente Alfred Germond de Lavigne, foi un escritor prolífico de libros ou guías de viaxes, redactor xefe da Gazette des eaux, mais o seu hispanismo levouno a traducir ao francés varias obras clásicas da literatura española, como La Celestina atribuída a Fernando de Rojas, o coñecido como Quijote de Avellaneda, La vida del Buscón de Quevedo ou de contemporáneos seus como Marianela de Benito Pérez Galdós. Polo seu labor foi elexido membro correspondente da Academia Española das Letras e da Academia Real de Historia.
Pola súa banda, Adolphe-Laurent Joanne (Dijon, 1813 – París, 1881) foi o creador das Guides Joanne, a quen o editor Louis Hachette nomeara en 1855 como director da colección das súas guías de viaxe, que tiñan entre outros os seguintes obxectivos: «Actualmente, como todo o mundo viaxa e intenta viaxar cada vez máis á présa, unha boa Guía debe coller o viaxeiro á saída do vagón e facerlle ver, orientándoo, rapidamente, de xeito seguro e economicamente posible, cara a todas as rexións que describe. Este é o programa das Guides Joanne (…) as guías prácticas que todo o mundo reclama. Estes volumes portátiles, ben editados, teñen uns mapas excelentes e uns planos de uso cómodo e de moi fácil lectura».
Porén, a edición de Espagne et Portugal (1890) tiña máis de mil páxinas, ás que se lle engadían 20 mapas e 22 planos das cidades máis importantes. Estaba estruturada en 141 rutas diferentes no Estado Español, incluídas as illas Baleares e o arquipélago das Canarias e outras 22 por Portugal e a illa de Madeira.
Dez capítulos ou itinerarios céntranse en Galiza desde que entra na provincia de Lugo desde León, sempre seguindo os camiños de ferro da época até que abandona a nosa terra por Ourense camiño de Astorga. Destas páxinas traducimos, coa xenerosa colaboración de Muriel Bouvier (a quen lle agradecemos inmenso a súa lectura e as súas propostas), o capítulo intitulado «Route 15. De La Corogne aux bains d’Arteijo et de Carballo et au Cap Finisterre», que nos achega curiosidades tan sorprendentes coma unhas vilas de Carballo e de Cee con menos habitantes que Corcubión, a importancia balnearia de Arteixo ou o fascinio polo Monte Pindo e a fervenza do Ézaro, así como a singularidade das comunicacións, con só dúas viaxes en vehículo por semana, nas comarcas de Bergantiños e Fisterra, xa que Germond de Lavigne non fai mención ás terras de Soneira. Velaquí:
Título: Espagne et Portugal
Autor: Joanne, Adolphe (1813-1881). Germond de Lavigne, Alfred (1812-1891).
Editor: Hachette (Paris)
Data da edición: 1890
Lingua: francés
Dereitos: dominio público
Fonte: Bibliothèque nationale de France, département Philosophie, histoire, sciences de l’homme, 8-O-184 (C)
Anotación do catálogo: http://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb30653837q
RUTA 15
DE A CORUÑA AOS BAÑOS DE ARTEIXO E DE CARBALLO
E AO CABO FISTERRA
Ruta. — 95 k.
Unha estrada de 3ª orde, con servizo regular de coche, afástase de A Coruña, ao S.-O., seguindo máis ou menos o litoral do Océano, para chegar ao pequeno porto de Corcubión, moi preto do cabo Fisterra, a 87 k. de A Coruña. Iso permite, non sen algunhas dificultades, unha curiosa excursión a unha paisaxe extrema, e a penas coñecida. É nesta ruta que se atopa, a 7 k., a vila de Arteixo (1000 hab.). Moitos bañistas collen os burros, que son o medio de transporte máis frecuentemente empregado no país, e detéñense a medio camiño para visitar a igrexa de Oseiro, e o célebre santuario de Pastoriza, con grande veneración na comarca.
O manancial de Arteixo está a 160 m. aprox. da ruta. É de cloruro sódico, con restos de iodo, de bromo e de litio. A súa temperatura é de 33 e 39°. A instalación está ben; foi recentemente finalizada. Reciben, durante o ano, de 600 a 700 bañistas afectados de reumatismos e de afeccións herpéticas. A vida material é fácil. O mercado local está abundantemente provisto.
Semella que un se divirte bastante en Arteixo, en temporada alta. Todos os días de feira, hai un baile no paseo e na praza, ao son das gaitas galegas, e a mocidade de A Coruña acode e participa.
Carballo, 500 hab., atópase máis alá de Arteixo, a 33 k. de A Coruña. O camiño percorre unha paisaxe moi cultivada e moi rica. A vila, composta de 80 vivendas diseminadas, está a unha pequena distancia do Océano. Os medios de transporte son os mesmos que para Arteixo: os carros de bois, os burros, e, para os doentes, as liteiras que se pagan de 20 a 25 pesetas. As condicións do aloxamento son satisfactorias.
Os mananciais son sulfúricos sódicos, á temperatura de 23 a 36°. A súa sona vén de antigo; eran coñecidos no tempo dos Romanos. Flúen en abundancia de todas partes, e son recollidos no establecemento principal, que se atopa no centre da vila, en catro estanques ou piscinas. A instalación deixa bastante que desexar. Estas augas parecen ter moitas virtudes na maioría dos casos; Rubio sinálaas sobre todo poderosas contra as afeccións reumáticas e as dermatoses herpéticas. Reciben de 730 a 850 doentes durante a temporada, que dura de xullo a fin de setembro
[Dous camiños conducen de Carballo á beira do mar: a Malpica e a Laxe. A distance é de 12 a 15 k.]
87 k. Corcubión, cabeza de partido xudicial formado nesta zona, a máis occidental da costa de española. Pequeno porto, ao fondo dunha fermosa baía, na desembocadura do río Castro, presenta un excelente e amplo fondeadoiro. A vila, que conta 2000 hab. con vice-cónsules de Francia, de Inglaterra e de Portugal, ten pouco interese por si mesma; unha antiga igrexa, tres ou catro casas de huespedes (en castelán no orixinal), un círculo (debe referirse ao casino) ben organizado, e un fortín en ruínas. Non se comunica coas localidades veciñas mais que por camiños veciñais non transitables e en mal estado. Os barcos a vapor que arriban a Corcubión, van a Vigo, a Carril e A Coruña, e as embarcacións poden navegar ao longo do litoral a Cee, a Fisterra, a Muxía, a Camariñas, que son os derradeiros puntos habitados desta costa.
Cee atópase a unha ollada de Corcubión e no outro lado da ribeira. Chégase en barco ou por un pequeno camiño veciñal de 2 k. A vila, que conta 1500 hab., unha fermosa igrexa moderna, un establecemente de ensino primario e secundario xenerosamente dotado, e algunhas casas de huespedes (en castelán no orixinal), é completamente asolagado polo mar coa marea alta. As plantas baixas das vivendas están construídas en consecuencia. O fondo da baía está ocupada por unha quincena de fábricas de salgadura, que ocasionan un certo movemento comercial. Os estranxeiros visitan, con curiosidade, un fermoso acantilado rochoso, de formación granítica, denominado a serra de Pindo, completamente desprovisto de vexetación, e que se prolonga á beira do Océano. Desde o alto dunha das aberturas deste acantilado, e dunha altura de máis de 40 m., precipítase un arroio que descende cara ao mar nun longo salto de auga moi dividido, chamado a catarata do Ézaro. Un faro de cuarta orde érguese preto de Cee.
Un moi mal camiño de 8 k. leva de Corcubión a Fisterra, pequena vila de 1100 hab., todos pescadores ou fabricantes de salgaduras. É sobre todo por mar que esta localidade pode comunicarse con aquelas que están próximas; mais é raro que o mar sexa practicable nas inmediacións do cabo. Está construída na punta setentrional dunha alta crista estreita denominada, a Nave de Fisterra, que se prolonga, preto de 5 k., ata conformar, na súa extremidade S., o cabo cuxa situación é 42° 56′ 30″ de latitude N. e 2° 56′ de lonxitude O. do meridiano de Cádiz. O lugar do cabo Fisterra é impoñente e domina desde o alto o Océano. Na cima da punta érguese un faro de primeira orde e o primeiro semáforo que foi establecido en España.
[Un camiño veciñal de 20 k. une Corcubión á vila de Muxía, á cal se chegaría máis facilmente por mar, dobrando o cabo Fisterra para subir ao N. Muxía conta con 1300 hab., e posúe unha pequena igrexa e unha capela da Virxe da Barca, obxecto, no mes de setembro, dunha peregrinación de sona. Visítase unha enorme rocha granítica illada, de forme ovoide, a Pedra da Barca, onde a parte superior aplanada pode xuntar preto de 120 persoas, e que se sostén por un prodixio de equilibrio, e o seu plano inclinado non se moveu despois de séculos.
Unha baía profunda separa Muxía de Camariñas, outro pequeno porto de pesca, de 1500 hab. con fondeadoiro para a frota, faro de 1ª clase sobre o cabo Vilán e axencias consulares. O camiño veciñal que une Camariñas a Corcubión, e á estrada de A Coruña, conta con 33 k.]
(Páxinas do encabezamento e do capítulo dedicado ao noso territorio. Premer para agrandar o tamaño)

Publicado en Ensaio, Historia, Roteiros, Tradicións, Versións ou traducións | Deixa un comentario