Vídeo completo da conferencia «Fraguas, o traballo calado» de Manuel Vilar no Ateneo de Santiago

O Ateneo de Santiago vén de dispoñibilizar na súa canle de youtube o vídeo completo da conferencia «Fraguas, o traballo calado», proferida polo antropólogo muxián Manuel Vilar dentro do ciclo #LunsdoAteneo que organiza a devandita entidade. Na palestra, á que nós puidemos asistir, que tivo lugar o pasado luns 13 de maio e foi publicada un día despois, Manuel Vilar percorreu os aspectos máis salientables da vida e da obra de Antonio Fraguas Fraguas, persoeiro ao que homenaxeamos por decisión da Real Academia Galgea o Día das #LetrasGalegas2019. Esta bitácora comprácese en contribuír á (re)difusión deste material videográfico de interese.

Publicado en Biografía, Efemérides, Historia, Lendas e mitos, Lingua, Tradicións | Deixa un comentario

Suso Bahamonde, unha das voces do extinto Batallón Literario da Costa da Morte, vén de publicar o seu terceiro libro de poemas intitulado Caída (M Editora, 2019)


(The Inversos, presentación de Caída, de Suso Bahamonde. Cortesía de ©Alberte Momán)

O poeta Suso Bahamonde, unha das voces do extinto Batallón Literario da Costa da Morte, vén de publicar o seu terceiro libro de poemas intitulado Caída (M Editora, 2019). O noso caro amigo Suso é un poeta que depura moito e publica entre longos intervalos, de feito a súa opera prima foi Óxido nas flores da tarde (Letras de Cal, 2001), un dos derradeiros libros dese histórico proxecto editorial cooperativo que publicou a dez poetas individuais e dúas antoloxías colectivas, todos eles dispoñibilizados de balde na rede en poesiagalega.org. E nada menos que trece anos despois apareceu Expansión (Edición de autor / Punto Didot, 2014), obra que fora finalista no I Certame de Poesía Xosé Manuel López “Ardeiro”, de Negreira, que gañara Rafael Lema con Alturas do Monte Pindo, do que xa falamos nesta anotación.

Suso Bahamonde principiou a súa xeira de presentacións de Caída o venres 12 de abril de 2019 na Capela do Pilar en Corcubión. A ese acto correspondeu o video coa lectura do poema «Tan só todo este millón de óxido», co acompañamento musical do grupo The Inversos, co que Suso artellou un proxecto de performances poéticas. O video, publicado o republicano día do 14 de abril, está dispoñible na canle de youtube do poeta Alberte Momán, que dirixe M Editora despois doutras experiencias editoriais.

E nós puidemos gozar dos seus versos na lectura e no lanzamento que realizou o pasado 2 de maio libraría compostelá Chan da Pólvora. Deste acto hai unha breve crónica no espazo cultural da TVG ZigZag Diario, que presenta a xornalista e poeta Pilar G. Rego, desde o minuto 14:49 no que se escoita a primeira parte do poema «Caída», que serve para lle dar título a todo o libro.

Deseguida reproducimos diversos materiais sobre Caída. De primeiras unha breve entrevista que lle realizou a redacción do diario dixital Que Pasa Na Costa, que dirixe Ubaldo Cerqueiro. Tamén nesta ligazón, o Limiar do libro que está asinado por Xaime Trillo, outra das voces do extinto Batallón Literario da Costa da Morte, e que se pode ler no sitio web de M Editora, e finalmente o poema «Vivir así, aínda», que nos cedeu o propio Suso Bahamonde, a quen agradecemos a súa xenerosidade e a quen desexamos moito suceso na recepción lectora ou acústica do seu novo libro de versos. Saúde, camarada da Palabra!

Suso Bahamonde: “Non, Caída non é un poemario para tirar foguetes de alegría”

Vén de parir un novo poemario. O poeta ceense Suso Bahamonde recupera o papel 5 anos despois daquel exitoso Expansión. Falamos con el, para ver cales son as liñas argumentais do seu novo proxecto.

QPC: Caída… non parece un título moi esperanzador, non… É tan crú como parece o libro? Que trata?

Si, o título do libro simplifica o que o lector vai atopar no interior. Non é para tirar foguetes de alegría.

Non me gusta falar moito do que trata o libro, prefiro que o lector se embarque sen ideas preconcebidas, pero si, é un poemario que trata sobre as caídas que padecemos na vida, a moitos niveis, e como estas, inflúennos e sírvennos coma un reseteo para volver a saír a flote.

QPC: Que supón para ti botar a andar esta criatura?

Bueno, levaba cinco anos sen publicar, e consideraba que era o intre exacto para sacar á luz esta #CAÍDA que por outra banda foise xestando a lume moi lento ao longo dos anos.
Ademais é unha volta aos canons convencionais de edición, pois este libro está editado por M editora, que apostou por el.

O anterior libro que publiquei, Expansión, foi unha autoedición.

QPC: Saír o mesmo Día da Poesía parece unha causalidade ou é unha aliñación dos astros?

Hahaha.. Considéroo unha mera casualidade. Son o tipo máis antipoético que existe.

QPC: Onde podemos atopalo?

Pois como comentaba, ao voltar a publicar cunha editorial, poderase atopar en calquera libraría do país onde o solicitedes.

QPC: Cando comezan as presentacións? Son realmente importantes estas citas? Gústanche?

Pois a primeira presentación, e por así dicilo, a oficial, terá lugar o 12 de abril na Capela do Pilar en Corcubión, aquí na Costa da Morte, da que en vindeiros días sairá o cartel. Despois dalgunha presentación máis pola Costa, chegará o tempo de achegarnos ás cidades: Coruña, Vigo e Pontevedra polo de agora.

E si, soenme gustar as presentacións, pois gústame o contacto cercano co lector. E os viños de despois sempre están ben.

*

LIMIAR

Este que agora arde nas túas mans coma un incendio, co lume –purificador en tantas culturas- que devora e que cura, é o novo libro de Suso Bahamonde. No oficio ao que o autor se entregara nos días e nas noites de Compostela, os últimos anos do pasado século, acada agora categoría de artesán maior, con poemas de formas estremadas.

O autor xa nos deu dous libros máis. O primeiro, Óxido nas flores da tarde, xorde na época compostelá, entre viños e conversas, e nel un Suso moi noviño e bukowskián desátase nun conxuro contra a realidade, sempre contraria do desexo, e deixa ver, xa, un pouco do fulgor que agora nos deslumbra. Tamén nos descobre a súa paixón polo cinema, que dende entón será unha constante no seu discurso. Tanto no cinema coma na música e na literatura, el sabe facer boas amizades, imprescindibles para aturar a travesía.

Despois de anos de silencio o Suso convocounos para un segundo libro, Expansión, un canto épico onde o heroe loita por termar de todo canto ama nun conflito co tempo, e sentencia “Non hai nada seguro”. Tamén hai política dentro de Expansión, e denuncia dos horrores da historia.

Hai moito tempo que coñezo a Suso. Eu lin o romance A estrada, de Cormac McCarthy, lectura que el mesmo me recomendou, e sei que o Suso camiña por páramos queimados, mais leva lume no interior. E iso aflora nos seus versos O poeta non acouga porque necesita a beleza. E desa necesidade xorden obras como Caída.

Téñolle aprezo á súa poesía anterior, pero opino que é aquí, en Caída, onde a voz do poeta é máis demoledora, e mostra o Suso Bahamonde máis íntimo, pois é ao mesmo corazón da escuridade onde nos leva este experto na ciencia dos abismos: tempestade urbana, coñecemento profundo do amor e da dor, paixón pola vida, inda que nos fira, arrogancia romántica, son a materia dun canto vital construído con poderosas imaxes.

Non hai febleza neste libro. Fascíname a súa escrita, que é como pedra traballada co esforzo e coa vontade. Esas cousas son doadas para un deus, ou algo así dixera o Rilke. Mais o artesán ten que tallar a pedra ata acadar a forma que precisa. Fan falta máis libros coma este que nos abraien coa verdade núa da vida consciente; fan falta máis artesáns coma Suso contra os tempos escuros que nos asedien.

“Que todo arda”, di o poeta pé do precipicio contemplando a derrota. Fala de si mesmo e de nós. E a nós só nos queda darlle a beizón por esta experiencia do mundo, por este fulgor que nos ilumina.

Xaime Trillo

*

Vivir así , aínda

Vivir así, aínda,
e non comprender
a mecánica dos días e o tacto.
Almorzar alaranxado,
entre afiados coitelos adentando o pan e os bicos,
co sol e as lavercas enredados no cabelo,
e non comprender a economía de libre mercado,
nin a treboada de apatías inminentes,
nin como as beirarrúas tatúan as nosas rutinas.

Vivir así, aínda,
co peso do funeral ben agochado no peto,
e non comprender
os atardeceres de agosto cubrindo as antenas,
ou o olor das pacas de centeo desperdigadas nas estradas
e non saber… nunca,
que os xeados de tona caen entre a area da praia acotío,
e que unha mirada sincera pode atravesar unha madrugada,
e que o rozar dunha man pode deter o mundo,
e que ninguén está a salvo.

Cear nas terrazas con viño e salvas a vitoria
e espertar entre as sombras dunha mocidade esquecida,
e non comprender,
non chegar a comprender
que os minutos sombrean as enrugas faciais,
e unha hora de coche, contigo, afastados dos farois eléctricos
é máis potente
que mil bombas atómicas engalanadas de clonazepam.

Estar aquí, aínda,
perdido de día entre a xerarquía estatal,
e non saber,
non chegar a saber
que a sístole e a diástole impulsan o tento das nosas mans,
e que a nosa cama orixina carbono e hidróxeno,
química básica de enganos mesturados
como un bala que aniquila unha idea revolucionaria
ou unha palabra, esa mesma, terrible e inversa,
que é capaz de soterrar esta, nosa estrutura atómica,
como unha apatía molecular eterna de nós…
…que nos faga, poder vivir, de todas maneiras, así, aínda.

Suso Bahamonde

Publicado en Música, Poesía, Presentacións | Deixa un comentario

O Pregón en verso rimado de Marilar Aleixandre para abrir a Feira do Libro de Santiago 2019

A escritora Marilar Aleixandre proferiu o domingo pasado na alameda compostelá un magnífico «Pregón da Feira do Libro de Santiago 2019», que tivo a particularidade de estar escrito en verso rimado e que do que me fago eco nesta bitácora grazas á xenerosidade da propia autora.

O «Pregón da Feira do Libro de Santiago 2019» incorpora mencións a outras autoras e autores ou persoeiras e persoeiros con raigame ou vencello con Compostela e coa literatura ou coa lectura, de feito as súas últimas catro cuartetas foron utilizadas para un “marcapáxinas” creado pola Asesoría de Bibliotecas Escolares e divulgado o pasado 23 de abril, Día do libro.

Parabenizamos a Marilar polo seu Pregón en verso rimado e reiterámoslle a nosa gratitude por nos permitir a súa reprodución.

Pregón Feira do Libro de Santiago, 28 abril 2019

Ven, sube a bordo da feira
embarca na súa dorna!
Navega de libro a libro,
voga no mar das historias!

Na Alameda de Santiago
onte mercado de vacas
nestas dorniñas de hoxe
cómpranse máis que palabras

acóllennos na Alameda
irmás Maruxa e Coralia
escribindo con mil cores
a resistencia ás infamias

así a Lila de Lilith
feminista libraría
rende anual mullerenaxe
en xullo ás dúas Marías

amantamos cada marzo
cunha bufanda vermella
Don Ramón o modernista
a súa Cantiga de vellas

Valle-Inclán ou Bradomín
invoca a mangoleteira
vén coa galiña moñuda
para prender a lareira

desde o cume da Alameda
sen traer pombas nin flores
canta a voz de Rosalía
despedidas e delores

polas que marchan da terra
con Galiza na conciencia
emigrantes deste século
espiñadas pola ausencia

a ollada de Castelao
no centro da carballeira
da man de Francisco Leiro
chega presidir a feira

danos un ollo de vidro
para mirar o invisíbel
esculcar dentro dos libros
para soñar o imposíbel

fica Carballo Calero
agardando desde a marxe
profesor e leopardo
de gramática liñaxe.

Polo Paseo dos Leóns
veñen autores e autoras
que aínda sen teren estatuas
reivindican as súas horas.

García Bodaño e Dacosta
inscriben nos seus poemas
o tempo de Compostela
o mar, do país emblema;

de camelias coroada
Helena Villar Janeiro
medindo o tempo en haikus
a carón do abruñeiro

Fragmentos de apocalipse:
co tanxer da Berenguela
creba Gonzalo Torrente
desbarata Compostela

porén o señor Cunqueiro:
atribúe á Berenguela
unha mellora do viño
dentro e fóra da capela

Emilia Pardo Bazán
procurando un bailarín
pola Ruela da Apalpa
fai danzar o querubín

e se están chorando as nubes
di Novoneyra: se chove
albízaras veño dar
choverá para que eu soñe

apuran Abraham e Isaac
fuxindo do ladroízo
degoran volver á casa
apelan ao novo xuízo

pois se da man de Mateo
xurdiron para Galiza
confían que sen demora
se obre con eles xustiza.

Convoco merlos e chascas
paporrubios, liñaceiros
a soletrear cantigas
cos alfabetos primeiros

todos queren ler nos libros:
desde os cáncaros nas veigas
e a árbore de frei Rosendo
até as flores ventureiras

invoco libros, poemas,
novelas e dicionarios
guías de viaxe, receitas
panfletos e cartularios

para seren engulidos
como pasto de leóns
e leoas, de quen le,
de amor e devoracións.

A cabalo das palabras
é chegares ás estrelas
procurando o Principiño
entre nubes de acuarela

no submarino Nautilus
é mergullares nos mares
Verne e o capitán Nemo
abríndoche os seus fogares

Agustín, Ledicia, Eva,
cos libros corre aventuras
entra en desgrazas alleas
comparte a nosa cultura.

Ao leres irás voando
nun paxaro de papel,
na folliña dun poema
que tiraches do andel,

viaxe ao fondo das preguntas:
o libro leva a contraria
ao “así foi e así será”
a toda a rutina diaria

pois a lectura é rabuda,
descrida e impertinente
aprende a desaprender
a mirar con outra lente

a gozar co máis difícil
turrar da porta até que abra
entrar no descoñecido
beber viño de palabras.

Marilar Aleixandre

Publicado en Poesía, Xornadas | Deixa un comentario

Adeus á poeta Francisca Aguirre

Onte finaba aos 88 anos a poeta Francisca Aguirre (Alacant, 1930) na súa casa madrileña. A súa poesía sempre me interesou e deixou a súa pegada no meu último libro de poemas publicado até hoxe. Así o contei nesta bitácora en varias ocasións e agora na súa memoria recupero íntegra a anotación escrita cando recibiu o seu derradeiro recoñecemento público. Que a Terra che sexa leve, Poeta!

(Anotación do 13 de novembro de 2018)

Máis unha vez alegroume inmenso que a poeta Francisca Aguirre, adoito máis coñecida (e non debería) por ser a muller do tamén poeta Félix Grande que pola súa propia obra, veña de obter o denominado «Premio Nacional das Letras» do Ministerio de Cultura do Goberno de España polo conxunto da súa obra.

E, tal e como sucedeu hai agora sete anos e contei nesta anotación de bitácora, xa recibira o «Premio Nacional de Poesía» do mesmo Ministerio de Cultura polo seu libro Historia de una anatomía (Hiperión), que o ano anterior gañara o premio Miguel Hernández.

Francisca Aguirre (Alacant, 1930) é unha poeta serodia e o seu primeiro libro Ítaca, que publica en 1972 con 42 anos e que pasou bastante desapercibido polas condicionantes da época, é na miña opinión unha auténtica xoia literaria, con versos sublimes. De feito nestoutra anotación da bitácora reproducín tres dos poemas dese magnífico libro.

E como tamén xa teño contado aquí mesmo a súa pegada está moi presente no meu libro de poemas intitulado As crebas (Espiral Maior, 2011. Premio de Poesía Concello de Carral), onde tres das composicións están inspiradas por versos da súa autoría. Velaquí os meus textos, introducidos polos fermosos versos de Francisca Aguirre.
6
os deuses son palabras

los dioses son palabras,
con el silencio mueren.
«Desde fuera», Ítaca (1972), FRANCISCA AGUIRRE

Os deuses son palabras e co silencio morren, como morren salseiros mollando rostros ebrios na grata intimidade de espellos matinais.

E as pegadas do inverno sinalan un camiño de papeis amarelos nas táboas da amizade, con manchas de alcatrán que protexen o barco.

As madeiras podrecen, nin tanto galipote pode tapar as fendas, os deuses son palabras que se perden no mar como aparellos rotos.

Os cestos, os garruchos, as patelas e os paxes xa non se enchen de peixe, nin sequera de argazo, só papeis amarelos que anuncian o mal tempo.

E ti ocultas o rostro sen palabras nin deuses, deixa agora que falen do mar as atadeiras.

18
O mar (I)

Un mar, creedme, necesito un mar,
un mar donde llorar a mares
y que nadie lo note.
«Testigo de excepción», Ítaca (1972), FRANCISCA AGUIRRE

No mar de Caldebarcos atopaches o mar que ti necesitabas e os abrazos das vagas que rompían nos baixos chegaron ata as dunas e interromperon páxinas nos estáticos ollos onde se detivera a lectura do tempo, e as vagas penetraron oportunas no libro para levaren Coetzee na resaca da tarde e deixaren o sal nos tellados das casas, construcións mariñeiras con solainas de area e argazos nas varandas dos balcóns e nas portas.

No mar de Caldebarcos atopaches o mar e fostes de mans dadas nun paseo de días que trouxeron a calma mais non o esquecemento, porque o sal é perenne como o son as mareas.

19
O mar (II)

En la noche fui hasta el mar para pedir socorro
y el mar me respondió socorro.
«Triste fiera», Ítaca (1972), FRANCISCA AGUIRRE

E fuches deica o mar para pedir socorro como as voces do náufrago que oe a costa da morte, como aqueles lamentos onda a punta do Boi, cemiterio de ingleses que olla areal de Trece.

E o mar trouxo buguinas con mensaxes cifradas, de afastados lugares no horizontal das terras, de paisaxes oblicuas na vertical do tempo, que o teu coñecemento non puido transcribir.

Viñan das errabundas fantasmas do pasado que cargaban a culpa nos seus lombos fenicios.

Quixeches o comercio da túa dor atlántica coa luz mediterránea mais todo era sonámbulo desacorde dos soños, porque do mar quedaron tan só sabas de area do deserto de Siria.

Publicado en Memoria Literaria, Obituarios, Poesía, Premios | Deixa un comentario

Artigo en QPC (LXII): Unha lectura da guía O río do Porto, o río grande da Terra de Soneira, de Evaristo Domínguez Rial, Xan Fernández Carrera, Ramón Gándara e Xosé Mª Lema Suárez

Veño de publicar unha nova colaboración en QuepasanaCosta. Diario dixital da Costa da Morte, que dirixe Ubaldo Cerqueiro, desta volta para saudar o lanzamento por parte do SemEsCom da guía O río do Porto, o río grande da Terra de Soneira, de Evaristo Domínguez Rial, Xan Fernández Carrera, Ramón Gándara e Xosé Mª Lema Suárez. Velaquí o artigo que tamén se pode ler nesta ligazón.

Unha lectura da guía O río do Porto, o río grande da Terra de Soneira, de Evaristo Domínguez Rial, Xan Fernández Carrera, Ramón Gándara e Xosé Mª Lema Suárez

A colección de publicacións do Seminario de Estudos Comarcais para a Promoción do Patrimonio Cultural da Costa da Morte (SemEsCom) vén de presentar un novo volume intitulado O río do Porto, o río grande da Terra de Soneira, de autoría colectiva e que asinan Evaristo Domínguez Rial, Xan Fernández Carrera, Ramón Gándara e Xosé Mª Lema Suárez, coa implicación no patrocinio das administracións municipais dos tres concellos soneiráns Camariñas, Vimianzo e Zas. Unha edición que se engade ao calendario de mesa publicado con anterioridade e que tamén inclúe unha escolla de imaxes representativas deste río.

A obra leva unha sentida dedicatoria «en memoria de Roberto Mouzo Lavandeira, a quen tanto lle seguimos debendo», e non se trata de retórica, pois unha parte dos mapas e fotografías reproducidos son da autoría do artista e investigador vimiancés finado de xeito prematuro en 2013.

Os autores dividen o seu estudo en seis epígrafes, as tres primeiras históricas, pois botan man da Xeografía, da Toponimia e da Literatura para nos achegar ás primeiras descricións do río do Porto, e as tres últimas desenvolven unha actualización pormenorizada feita polas achegas propias do curso alto, do curso medio e do curso baixo desta arteria fluvial da Terra de Soneira. Imos por partes.

Previamente, a «Introdución» contextualiza o río na vertente atlántica, xunto ao Anllóns na comarca bergantiñán, o Castro na antiga Nemancos (comarca de Fisterra na actualidade) e o Xallas que lle dá nome a outra comarca interior que non é próxima. Como ben se sinala, os ríos teñen diferentes denominacións (onte e hoxe) no seu curso, mais adoitan ser coñecidos por lugares ou parroquias polos que pasan ou desembocan. Alén diso, adiantásenos unha síntese do que imos atopar na obra.

A primeira epígrafe «Breves descricións da cunca do río do Porto» realiza unha cala nos estudos xeográficos e salienta tres realizadas ao longo do século XX: de Eugenio Carré Aldao en 1928, de Ramón Otero Pedrayo en 1962 e de Río Barja e Rodríguez Lestegás en 1992. Para os autores desta monografía a de Carré “é bastante deficiente, pero cómpre ter en conta os medios cos que se contaba na época”. Porén esas deficiencias só aparecen en nota a rodapé e ben merecerían unha análise máis detallada. Tampouco comentan as outras dúas descricións que se limitan a reproducir ao pé da letra, a de Otero Pedrayo coma todos os seus estudos está escrita cunha linguaxe moi literaria, que acada a preciosidade estilística en fragmentos coma este: “Por iso góstase millor dos engados do val do río do Porto, veiga lenturenta de millos e herbás, cas casas de Baio, cinguida de pomareiras dispostas en escada pra seren ben asoelladas…”, sempre inconfundible e sorprendente a prosa de Otero Pedrayo, nada a ver coa descrición moito máis científica e fría de Río Barja e Rodríguez Lestegás que pecha o capítulo.

«Un río de nome incerto: Vir fluvius, río da Ponte, río do Porto ou río Grande?» é unha deliciosa epígrafe que percorre as fontes históricas para rastrexar o nome deste río, así nos mapas de Galiza dos séculos XVI, XVII e XVIII coñecemos nestas páxinas que figurou sen nome ou con outro errado. Interesante tamén é sabermos que no Catastro da Ensenada (1753) recibiu moitas outras denominacións que viñan a coincidir cos nomes locais das diferentes parroquias e conclúen sinalando que a denominación “río del Puerto” sería localista e limitada ao derradeito tramo ao tempo de se extrañaren porque non recibise nome nalgunhas parroquias onde ten longo percorrido como Gándara, Baio ou Bamiro.

Documéntanse testemuños históricos de todas as denominacións, desde o Vir fluvius romano até chegarmos á que foi máis común na segunda metade do século XX: o río Grande, que se data por vez primeira nos planos oficiais de Obras Públicas de 1950.

A terceira epígrafe «O río na literatura» é para nós unha pescuda relevante malia constatar a escasa atención que recibiu de poetas e narradores. O filólogo Xosé Mª Rei Lema colaborou neste capítulo rescatando un poema de Xosé Collazo, emigrante de Baio a Buenos Aires en 1912, que publicou en 1943 en Alborada e en 1953 en La Unión de Teo y Vedra, revistas da diáspora. E outro do poeta contemporáneo Manuel Rivas, inserido no seu libro Costa da Morte Blues (1995).

A maiores sinálase a presenza do río na novela xuvenil Capitán Araña (1999) de Rafael Lema e en Costa do Solpor (2013) de Xosé Mª Lema. Botamos de menos que non se mencione ao colectivo de poesía de mozos e mozas costeiros «Blas Espín» que convocaron nos anos noventa un certame poético co nome de Vir fluvius, cuxas obras eran publicadas. E tamén que o río Grande aparece nomeado na obra narrativa Os comedores de patacas (2004) de Manuel Rivas.

Deseguida principian os tres capítulos descritivos e que funcionan como unha guía didáctica e que van percorrendo o río desde o seu nacemento até a súa comuñón co mar. Nestas páxinas abundan as fotografías realizadas polos propios autores do estudo que lle engaden atractivo á descrición do patrimonio histórico e natural que podemos atopar ás beiras.

Así, temos o «Curso alto: das fontes xalleiras e bergantiñás do seu nacemento á Ponte do Sisto (Gándara)». Non imos adiantar aquí, obviamente, todas as descubertas que nos ofrecen, tan só salientar que sitúan como primixenio o río Sisto, que recollería as escorrentías da serra do Bico de Meda, ou o río Budián. É unha zona onde se suceden pequenas fervenzas para salvar os diferentes desniveis desde os montes até os vales. Alén destes cadoiros e dos numerosos muíños (nas páxinas finais do libro hai unha relación de todos eles e do seu estado de conservación) os autores detéñense no castro do Bico da Cruz e a mámoa da Pedra da Lebre, sen esquecer a aldea das minas do volframio (Varilongo) que achegou tanta riqueza aos xalleiros, e que foi a patria pequena do escritor Xosé Baña Pose “Pepe de Xan Baña” de quen se fai unha síntese biobibliográfica.

No «Curso medio: da ponte de Sisto (Gándara) á do Albardeiro (Calo)», alén das súas pontes e muíños, teñen especial relevo as Torres de Boén ou de Surribado, con documentación histórica e con lendas de seu; o Castro de San Cremenzo, un interesante exemplo dos denominados “castros de chaira”, mais nun proceso de destrución que non permite recoñecer o seu perímetro defensivo. Porén, neste curso do río as xoias son o primeiro pazo galego, As Torres do Allo, e a veciña igrexa renacentista de San Pedro de Allo.

Tamén se deteñen nunha síntese histórico-literaria da vila de Baio, con mencións ás súas orixes, á súa toponimia, aos seus edificios singulares e aos seus escritores: Enrique Labarta Pose (1863-1925), Francisco Romero Lema (1903-1972) ou o físico Jorge Mira (1968), así como a tres eclesiásticos de sona: o compositor Manuel Martínez Pose (1858-1935), o arcebispo Maximino Romero Lema (1911-1996) e o bispo Uxío Romero Pose (1949-2007).

Neste capítulo tamén se ocupan con detalle do pouco coñecido campamento militar da Cacharosa e das razóns da súa existencia; do afluente máis longo, o río Zas ou de Lamas, característico por abeirar o castro de san Adrián do Castro e a paraxe onde se celebra a Festa da Carballeira, ben coñecida en todas as nacións célticas; a área natural de Pedra Vixía, onde tamén se atopa a anta de Pedra de Moura de Pedra Vixía; a histórica Feira de Baio, na Piroga (Bamiro), hoxe en decadencia mais que foi un nó nas relacións comerciais da comarca e que xa se describía no imprescindible Diccionario Geográfico (1847) de Madoz.

No esquecemento tamén están xa a Casa da Fábrica ou da Máquina, xeradora de electricidade, ou moitos dos noutrora cantareiros muíños de auga. Despois do río de Vilar, o segundo afluente máis longo, os autores do estudo achégannos ao senlleiro conxunto etnográfico dos batáns e muíños do Mosquetín, lembrando a loita para os declarar Ben de Interese Cultural e a súa posta en valor pola Delegación de Cultura da Deputación coruñesa que os converteu en lugar de visita obrigada.

As piscifactorías e as pequenas centrais hidroeléctricas testemuñan o caudal do río neste curso até chegarmos á ermida e a ponte de Santa Eirena ou Irena na denominación oficial, e axiña xa nos atopamos a percorrer o río de Cambeda ou de Vimianzo, que sería o terceiro afluente máis longo.

Despois de lembrar a recente recuperación da festa etnográfica da Muiñada imos bater con outro territorio espectacular e que ultimamente está a poñerse en valor, os penedos de Traba e Pasarela, que chamaran a atención do primeiro gran xeógrafo hispano, Guillermo Schulz, dos nosos Ramón Otero Pedrayo e Augusto Pérez Alberti ou de poetas como Pondal, Evaristo Martelo Paumán ou Manuel Rivas.

A última epígrafe «Curso baixo: da ponte de Albardeiro á desembocadura na ría de Camariñas» revela un curso moi accidentado pola proximidade dos montes da serra de Pena Forcada e por terreo granítico. Alén das numerosas pontes e pontellas e dos moitos muíños, como os de Albardeiro, salientan a ermida de Castrobuxán (Calo) e os antigos “poxados”, pasos para atravesar o río, ao tempo que recollen a historia da familia fidalga dos Carantoña, da que se comentan os seus brasóns.

Novos aproveitamentos hidroeléctricos, áreas recreativas, coutos de pesca, acompañan o río até albiscarmos o castro do Croado, nas Barrosas, aínda en Vimianzo, e dísenos que “desde o seu cume gózase da mellor panorámica sobre a vila porteña e o último tramo do río do Porto”.

Estamos chegando xa a terras de Camariñas e aquí aprovéitase para realizar unha chamada conservacionista perante as ameazas que sofren a flora e a fauna autóctonas das beiras do río, coa chegada de especies invasoras como o eucalipto e as acacias e lembrando a desaparición de pescarías emblemáticas coma o reo, o mexillón ou a angula, que deran lugar á existencia dun lugar denominado A Pesqueira, onde se pescaba salmón de xeito artesanal.

A obra remata coa descrición detallada da Ponte do Porto e de Cereixo, dous lugares con moita historia detrás e cuxos pequenos portos ribeiráns tiveron moita actividade, prosperidade económica que en palabras do historiador Luís Lamela foi fracturada co golpe de estado de 1936 e a dura represión, xa que varios sindicalistas foron fusilados.

A igrexa de Santiago e as Torres de Cereixo, co seu muíño da Arcea, o único de mareas da Costa da Morte, conforman un espazo singular que tamén é descrito antes de chegarmos á desembocadura entre as parroquias de Leis (Muxía) e Xaviña (Camariñas), coa súa igrexa de Santa María e non moi lonxe o pazo dos Mouzo de Tasaraño.

A viaxe remata e as descubertas foron moitas, xunto a espazos máis coñecidos e citados en calquera guía da Costa da Morte apareceron aos nosos ollos ducias de lugares case descoñecidos que este estudo axuda a divulgar, primeiro entre nós, os habitantes e namorados da Costa que temos a obriga de os conservar para as xeracións futuras, e logo para as persoas que teñan interese no patrimonio cultural, histórico e natural.
Non é pouco o que aquí se nos mostra e sempre con amenidade. E non abonda unha xornada ou dúas para este percorrido, pois son moitas as propostas para o coñecemento e para o lecer. Benvida sexa esta obra que descende agarimosa polo río do Porto, o río grande da Terra de Soneira.

(Torres de Cereixo e Muíño das Aceas (Río do Porto). Fotografía de Roberto Mouzo Lavandeira)

Publicado en Arte, Ensaio, Fotografía, Historia, Lendas e mitos, Lingua, Recensións | Deixa un comentario

Non me deas diñeiro / polo que che dou. Tributo académico a Avelino Díaz (1897-1971). Vols. 1/2. Benigno Fernández Salgado e Tina Poethe (Eds.). Editora 3D1T0R4, 2019.

Anda xa polos andeis físicos das principais librarías do País (as nosas) e por algúns outros espazos virtuais a obra de autoría colectiva intitulada Non me deas diñeiro / polo que che dou. Tributo académico a Avelino Díaz (1897-1971). Vol. 1 Poesía / Vol. 2 Xornalismo (Editora 3D1T0R4, 2019), baixo a coordinación e edición literaria de Benigno Fernández Salgado, filólogo e profesor da Universidade de Vigo, e a edición técnica e deseño de Tina Poethe.

No seu Limiar os editores literario e técnico sinalan os obxectivos desta colectánea de artigos sobre a vida e a obra do poeta emigrado Avelino Díaz (A Travesa, Santa Comba de Órrea, Riotorto, 1897 – Buenos Aires, 1971), como que «Neles facemos memoria de tres das súas facetas intelectuais: da súa “vocación” de poeta relendo a poesía que escribiu e recitou; do seu oficio de xornalista “por afición” a partir dos textos que publicou e dos periódicos que dirixiu; e, por último, do seu activismo e compromiso coa cultura».

Logo do Limiar reprodúcese o poema coñecido polo seu primeiro verso «Non me deas diñeiro…», do seu libro Debezos (1947) e que serve para lle dar título tamén a esta compilación de artigos.

Velaquí o completo Índice de contidos destes dous volumes. Premendo nas ligazóns accédese a un resumo dos mesmo no sitio web avelinodiaz.gal

Volume 1 Poesía
Limiar

1. Xustiza poética para Avelino Díaz — Memoria literaria e reparación histórica
por Benigno Fernández Salgado
2. Apelativos e significados figurados aplicados a persoas na obra de Avelino Díaz
por Paulino Novo Folgueira
3. Que din os rumorosos? Referencias celtas en Debezos de Avelino Díaz
por Alicia Sentí Janssen e Andrea Castelo Veiga
4. Santa, compañeira e natureza viva. A muller na obra en galego de Avelino Díaz
por Ana Acuña
5. “Desde Bos Aires con amor”. Tipos de amor en Debezos e Pallaregas de Avelino Díaz
por Rocío Villanueva González e Icía Moreiras Villamarín
6. Camiñando o destino. Tematoloxía poética na obra Flor de retama de Avelino Díaz
por Sofía Malvido Cordeiro
7. A infancia e os xogos na poesía de Avelino Díaz
por Paco Veiga
8. Pobreza e miseria na poesía de Avelino Díaz
por Josefa Piñeiro

Volume 2 Xornalismo

1. Avelino Díaz: ecos dun xornalismo comprometido
por Xosé López García
2. Sen noticias de Avelino Díaz. A súa vida e obra na prensa editada en Galicia (1921-2001)
por David Formoso
3. Traendo á casa a Avelino. Noticias sobre a recuperación da súa obra e vida nas páxinas de El Progreso e La Voz de Galicia (2002-2017)
por Vanesa Gómez Lourido
4. A cobertura informativa nos principais xornais galegos do pasamento de Avelino Díaz
por Silvia Alende, Beatríz Feijoo e Aurora García
5. Avelino, activista
por Susana Brandariz
6. Avelino Díaz, o poeta como tradutor de poesía
Inés Mosquera Calvo
7. Cinco Cartas de Avelino Díaz á súa familia. Ensaio sobre o impacto da emigración na súa personalidade
por Janet Díaz Portela
Posfacio. Sinerxías entre os poetas na diáspora galega na Arxentina: Avelino Díaz, Xervasio Paz Lestón e Antón Zapata
por Miro Villar

Agradecementos
Índice de temas e nomes

Pola miña banda, no Posfacio que me solicitou o editor literario e amigo Beni Fernández Salgado, e que intitulei «Sinerxías entre os poetas na diáspora galega na Arxentina: Avelino Díaz, Xervasio Paz Lestón e Antón Zapata», realizo de primeiras unha “Breve aproximación á poesía galega de posguerra”, analizo “A creación literaria até 1947: ermo e propaganda” e tamén “A poesía galega desde a guerra até 1947, ano da publicación de Cómaros verdes, de Aquilino Iglesia Alvariño e Debezos, de Avelino Díaz”, tres epígrafes que son unha síntese do meu relatorio «As cicatrices do réxime na poesía galega de posguerra», proferido no IV Congreso Manuel Luís Acuña (Casa da Cultura da Pobra de Trives, 19, 20, 21 de novembro de 2009), celebrado baixo o lema «As outras armas do franquismo 1939-2009: unha retrospectiva».

Deseguida, a cerna do traballo estuda “A amizade e a entusiasta colaboración entre os poetas Avelino Díaz, Xervasio Paz Lestón e Antón Zapata”, botando man dos estudos biobibliográficos da miña autoría (Cfr. Villar, Miro (1998). A poesía galega de Xervasio Paz Lestón. Edición e estudio. Sada: O Castro. / Villar, Miro (2009). Antón Zapata García. Biografía dun poeta emigrado ao servizo da II República. Santiago de Compostela: Laiovento) sobre os poetas Xervasio Paz Lestón e Antón Zapata García, para dar testemuño das notables coincidencias de compromiso socio-político e de estética literaria con Avelino Díaz. Foron moitas as sinerxías establecidas entre estes e outros poetas da diáspora galega na Arxentina e relato os episodios máis sobranceiros.

A miña achega remata co tríptico de sonetos que Antón Zapata García lle dedicou a Avelino Díaz:

PRECRAROS FILLOS DE GALIZA

Ao poeta e irmán galego
Avelino Díaz

EDOARDO PONDAL

Foi o bardo patriota de encumiado lenguaxe
que na ialma sentío latexar nobres dons
pra salvar a Galiza de render vasallaxe
a poderes alleos e a galegos mandóns.

Como un rexo carballo de cumprido follaxe,
na nadal Ponte-Ceso, ao pé mesmo do Anllóns,
n-unha lira de bronce, de aceirado cordaxe,
noso Hino compuxo con homéricos sons.

N-unha patria de escravos despertóu xusta arela:
de chegar a ser ceibe da opremente Castela
que a calunia, i-enxuria, e arrebátalle o pan;

i-eisímade, o poeta, cal reberte Isaías,
n-un poema inmorrente anuncióu fastos días:
¡Virá a lus para Iberia da Nazón de Breogán!…

TEODOSIO «O GRANDE»
(EMPERADOR ROMÁN)

Na óurea constelación que tén a humanidade
—filósofos e artistas, sabios, bardos e santos—,
fulxente como Sirio, destácase, entre tantos,
Teodosio —¡Astro Galego!— erguendo â Cristiandade.

Da deusa Themis crênte e amante da verdade,
un manumento fixo que non sofréu quebrantos:
seu código enxugóu do povo muitos prantos…
¡e ao mundo segue enchéndoo de fonda craridade!…

No imperio e no fogar románs súas leis cumpríanse,
e, máisimo guerreiro, seus trunfos repetíanse,
da Gran Bretaña âs terras de Ourente e de Fenicia.

E homilde —igual que cando o seu solar deixara,
chamado por Graciano, e a ROMA reorgaizara—,
¡Milán vío-o morrer lembrando â Nai Galicia!…

A VILA DE LAXE

Ao pê da «Arca grande», e sobre a pedra dura,
a filla ben querida dos ártabros, laxesa,
espéllase n-as ondas tranquías, coor turquesa,
pieitando os seus cabelos de ourífica finura.

De pesca e mariñeira tên a lanzal feitura,
e, de outo señorío, tamén prestanza acesa:
pol-o abolengo, pode ser céltica princesa,
pois, n-ela, de Altamira, o embrema ainda figura.

No vran, as súas praias son leitos de puntillas
enonde a siesta dormen as peixadoras quillas
sin relembrar nortadas, trebóns e furacáns;

e cando na invernía o mar morde os cantiles,
e afonda lanchas e homes, e tira côs petriles…
¡a branca vila enlóitase pol-ôs mortos laxeiráns!…

Antón Zapata García
DÍA DE GALIZA do ano 1947.

Publicado en Biografía, Ensaio, Epistolarios, Estudos literarios, Historia, Lingua, Poesía, Política, Versións ou traducións | Deixa un comentario

«A peregrinación a Fisterra nunha novela cabaleiresca», por Manuel Vilar


(Ilustracion da capa da edicion feita en Sevilla en 1527 de Guerin El Mezquino)

Apráceme reproducir máis unha vez nesta bitácora outro artigo do noso amigo antropólogo Manuel Vilar Álvarez, que continúa a súa serie de colaboracións no diario dixital Quepasanacosta baixo o epígrafe «As aberturas. Memorias e Paisaxes».
Coma os anteriores resulta de indubidable interese para as persoas que somos fisterráns de Nación, desta volta co encabezamento «A peregrinación a Fisterra nunha novela cabaleiresca» rescata Il Guerrin Meschino (1410) do florentino Andrea da Barberino, traducida ao castelán e editada en Sevilla en 1527.

Deseguida reproducimos este novo texto que se pode ler no orixinal nesta ligazón.

A peregrinación a Fisterra nunha novela cabaleiresca

Xa imos tendo certa literatura escrita polos peregrinos que se achegaron polo Camiño até este extremo do país. Peregrinos que despois de estaren en Compostela dirixiron os seus pasos polo camiño de Fisterra e Muxía. Viñeron e veñen de diversas nacións, por exemplo desde Italia. Entre estes hai que citar os textos clásicos de Domenico Laffi, Buonafede Vanti ou Giacomo Antonio Naia, estes dous traducidos aínda neste século, pero non descoñecidos, pois de Vanti xa nos falara a americana Georgiana Goddard King en 1920.

Pese a este aumento das publicacións e estudos de textos italianos, seguimos agardando por unha nova edición da crónica do cabaleiro Guarino Mezquino ou Guerrino Meschino. Publicada co título de Il Guerrin Meschino polo florentino Andrea de Barberino en 1410, sería logo traducida  ao castelán e editada en Sevilla en 1527 e tivo certo éxito nos tempos de Carlos I. O contexto político de entón algo incidiría.

A última edición que coñecemos en español é de 1963 e non é fácil localizala, ademais é unha edición de peto que omite a parte que a aquí nos interesa: a peregrinación a Compostela e a Fisterra.

Na primeira parte na novela o personaxe protagonista chámase Mezquino, despois Guarino. Mezquino é claramente un nome que alude a unha persoa falta de nobreza e espírito, un desgraciado; o nome Guarino, do italiano guerrin (guerra), ten máis fortaleza. Dous nomes que xuntos son contraditorios, pero que corresponden a feitos diferentes que o protagonista terá que afrontar.

Hai autores que o cualifican como unha obra bastarda entre a novela cabaleiresca e a materia carolinxia, entre a historia carolinxia e a biografía dun cabaleiro chea de historias fantásticas  que só lle ocorren aos heroes.

O protagonista percorre todo o mundo coñecido por entón, participando en mil e unha aventuras, e faino na segunda parte do libro para atopar aos pais e poder aclarar a súa orixe nobre. Para isto vai ter que superar infinitas probas que van máis alá dun carácter guerreiro, son máis ben probas para examinar a súa moral.

Era fillo do rei de Albania no tempo de Carlomagno, pero a cidade cae en mans dos turcos que prenden aos pais. O protagonista, aínda neno, é salvado por unha  criada, pero na fuxida o barco é abordado polos piratas e véndeno a un mercador grego, quen lle poñerá o nome de Mezquino. Medra ao servizo do emperador de Constantinopla e destaca nos torneos, polo que o príncipe vaino nomear cabaleiro. Non obstante o descoñecemento da súa orixe nobre xéralle desprezo na corte, polo que decide abandonala e emprender a busca dos seus pais, comezando unha vida que o vai levar desde Grecia á India, pasando por Exipto e Etiopía. Neste traxecto  ocórrenlle mil e unha aventuras. Visita a Árbore do Sol e da Lúa, a onde tamén chegara Alexandre Magno, situada na fin da terra, pero cara ao lado de levante, alí “onde nace o sol e a lúa”. A árbore dille que o seu nome é Guarino e que foi bautizado dúas veces. Loita contra xigantes e un dragón, conquista varias cidades, casa secretamente cunha “pagana”, vai na busca do preste Xoan (lendario rei cristián perdido nalgún reino de oriente considerado un lugar marabilloso, unha especie de paraíso na terra). Visita  unha Sibila, quen lle di que debe camiñar cara a occidente para poder ver a imaxe do seu pai nos círculos do inferno.

Así, chega a Roma e pedirlle consello ao Papa sobre os seus pecados, moitos eran ter visitado lugares paganos contrarios á relixión cristiá. O Papa dille que: “primero que fuesse al bienaventurado Santiago de Galizia e a Sancta Maria de Finisterra. Y el se lo tovo mucho en merced”; tamén lle recomenda ir ao Purgatorio de San Patricio (Irlanda), igual que fixera o cabaleiro maxiar George Grisaphan (do que xa temos falado nas páxinas de QPC) a mediados do século XIV.

Non seguimos co argumento, porque o que nos interesa é a aparición de Compostela e Fisterra na novela e como lugares importantes.

No camiño a Santiago e Fisterra

De Roma marcha a Compostela, a onde chega desde Portugal. O Papa pídelle que “Si por el camino de Santiago te hallares algunos ladrones, haz con todo tu poder por los matar e destruyr, porque fagas seguro el camino para que los romeros puedan yr sin ser robados…”. E no camiño será asaltado, pero acaba derrotando aos salteadores, converténdose nun “matamouros” e rebaixando o papel de Carlomagno como defensor da cristiandade. Segundo esta obra é este heroe o que deixa libre o camiño de Santiago dos inimigos da relixión católica, que non eran outros que os musulmáns. Isto nos sitúa ao protagonista nos tempos de Carlomagno, de quen se di que tiña prometido “no poner en la cabeca corona de imperio si primero no conquistaua y ganaua para dexar libre y desembargado el camino de Santiago de Galicia”.

O protagonista permanece en Santiago cinco días. Estando na cidade ”oyo dezir como muchos ladrones cosarios andavan robando por la mar”. De novo máis aventuras, pois “tomo unos navios que alli hallo e hizo entrar en ellos mucha gente de la propia tierra y armolos, e fuesse a dos naos que alli andavan haziendo mucho mal y tomolas. Y en la pelea les mato treynta e fizo ahorcar ciento e doze que quedaron bivos, y tomando navios con quanto en ellos estava e hizoles quemar, y a el no le mataron salvo cinco hombres”.

Liberado o mar de piratas “se fue Guarino a Sancta Maria de Finisterre y apeose de su cavallo, e hincose de rodillas e dio muchas gracias a Dios porque le avia hecho tanta merced, que el avia visto la fin de la tierra habitada del poniente. E dixo aquellos que alli con el estavan la causa porque el dava gracias a Dios y que era porque el avia estado en la postrera tierra del levante que se llama Tamista e que la avia hallado, e assimismo que agora estava en la postrera del poniente, que se llama Sancta Maria de Finisterra. Y que tambien avia estado en la fin del mediodia, que se llama Rampa, la cual en el mar Yndio adonde estan las grandes montañas que se llaman monte Luno, de donde sale el Nilo que viene por medio de la provincia del Preste Juan. Y que le faltava  de saber la fin de la tierra del norte, e que el faria mucho por la ver si Dios le dava vida”. É dicir, o protagonista percorre a xeografía coñecida polos occidentais e recoñecida como territorio da cristiandade.

“E despues partio de Santa Maria de Finisterra y tornose a Santiago e alli estuvo VIII dias, e de alli se fue por tierra fasta Bretaña, y entro en una nao e passo a Ynglaterra” para ir ao Purgatorio de San Patricio, situado nese outro fin da terra polo lado norte.

Compostela e Fisterra estaban nesa xeografía, tamén mítica, sobre a que se conformou o mundo occidental, sinalando un dos extremos que delimitaban ese espazo que posibilitou a existencia da conciencia histórica, do que somos.

(Capa do libro Guerín el Mezquino editado na decada de 1960 por edicions Paulinas)

Publicado en Sen categorizar | Deixa un comentario

Artigo en QPC (LXI): «Finisterre», espectáculo teatral da compañía italiana Praticidealisti en homenaxe ao editor Alexandre Finisterre

Veño de publicar unha nova colaboración en QuepasanaCosta. Diario dixital da Costa da Morte, que dirixe Ubaldo Cerqueiro, desta volta para dar conta dun espectáculo teatral da compañía italiana Praticidealisti en homenaxe ao editor Alexandre Finisterre. Velaquí o artigo que tamén se pode ler nesta ligazón.

«Finisterre», espectáculo teatral da compañía italiana Praticidealisti en homenaxe ao editor Alexandre Finisterre

A denominada «Fondazione Claudia Lombardi per il teatro», creada para fomentar a creación de novos proxectos dramáticos, declarou o ano pasado como proxecto vencedor da convocatoria «Testinscena 2018» o espectáculo teatral da compañía italiana Praticidealisti intitulado «Finisterre», que está baseado na biografía do editor Alexandre Finisterre. O proxecto deu lugar á posta en escena dunha obra que xa está a percorrer diversos espazos teatrais do seu territorio.

Na súa páxina a compañía publica dous textos de presentación que traducimos do italiano.

O espectáculo

«Finisterre» (Fisterra) é un lugar da Galiza (Spagna) asomado ao océano. Finisterre é tamén un nome, de Alexandre Finisterre: home, soñador, inventor, poeta, editor, viaxeiro, exiliado, antifascista, bailarín de tip tap. A súa historia iníciase na Galiza e viaxa por Europa e América do Sur atravesando o río na plenitude do novecento (século XX): da guerra civil española ao terceiro milenio. Na súa incrible vida que é tamén unha invención sen tempo: o calcio balilla (fútbolín).

Hai encontros extraordinarios: Picasso, Che Guevara, poetas exiliados; fuxidas e publicacións clandestinas; encontros de ideoloxía e poesía. Unha vida plena de amor, amizade, rabia e odio pola ditadura franquista que devén loita armada de palabras, sen fusís ou bombas, unha loita realizada publicando os libros prohibidos polo réxime: bombas de poesía que lle fan dano á ditadura. Que resta de todo isto? En que modo a historia deste home pode axudar hoxe a definir mellor o que somos e a vida que queremos vivir?

A compañía

Dous actores diplomados pola «Accademia dei Filodrammatici di Milano», Laura Zeolla e Fabio Bisogni, despois de varias experiencias profesionais vividas singularmente decidiron xuntar as súas enerxías creativas. Na primavera de 2017 nace a idea de lle dar vida a unha compañía teatral que no 2018 se constitúe formalmente co nome de Praticidealisti da que fan parte tamén Marco Taddei, director e dramaturgo e Francesca Badalini, música.

Ideamos a compañía como unha oportunidade de independencia e responsabilidade, como lugar de experimentación, xogo, produción e apertura colaborativa con outros artistas e entes teatrais. O noso intento é darlle corpo e voz a novas dramaturxias, biografías teatrais e textos clásicos. Queremos crear espectáculos densos e profundos, adaptables a espazos grandes, pequenos e a lugares non convencionais. O nome Praticidealisti é unha homenaxe a Alexandre Finisterre, o inventor do calcio balilla (futbolín), protagonista da nosa primeira biografía teatral. Finisterre amaba definirse un práctico idealista. Un concepto dinámico, poético e concreto que desexariamos que fose o fundamento das nosas creacións. Co proxecto FINISTERRE a compañía participa e gaña a edición 2018 da convocatoria «Testinscena» promovida pola «Fondazione Claudia Lombardi per il teatro».

E a nós só nos resta animar aos Festivais de Teatro do noso país, e da nosa comarca en especial, a traeren aos escenarios as representacións deste espectáculo que fala dun dos nosos exiliados máis representativo. A páxina da compañía Praticidealisti está aberta.

www.facebook.com/Praticidealisti-1794310587313482/

Publicado en Biografía, Estudos literarios, Historia, Premios, Presentacións, Teatro | Deixa un comentario

Presentación do poemario infantil Zapatos máxicos, de Fernando González Graña (venres 29 de marzo, A Estrada)

Mañá, venres 29 de marzo ás 20:30 horas no MOME (Museo da Madeira e o Moble da Estrada), acompañaremos ao escritor de Cuntis, a Vila do Baño, Fernando González Graña, nunha nova presentación do seu poemario infantil Zapatos máxicos (Edicións Fervenza), para o que tiven o pracer de escribir un Limiar, que pode ler nesta ligazón.

Connosco tamén participarán no acto o escritor e profesor Carlos Loureiro; o secretario xeral de Política Lingüística Valentín García Gómez; o alcalde de A Estrada José López Campos; o ilustrador do poemario Xaquín Blanco e o propio autor. Completarán a velada a actuación musical de Manoele de Felisa e Marián Ramos, e unha lectura poética a cargo de nenas e nenos dos CEIP de Figueroa e CEIP do Foxo (A Estrada).

Publicado en Infantil, Poesía, Presentacións | Deixa un comentario

Entrevista a María Lado: «En xeral, son unha poeta boa de ler»

A xornalista Paula Vázquez publicou o 20 de marzo, véspera do Día Mundial da Poesía, no dixital Que Pasa Na Costa, unha entrevista coa poeta María Lado na que lembra os seus inicios no Batallón Literario da Costa da Morte e a súa actividade hogano. Polo seu interese reproduzo deseguida esta conversa, que tamén se pode ler nesta ligazón.

María Lado: «En xeral, son unha poeta boa de ler»

A poeta costeira María Lado naceu no 124 dun taxista de Cee a noite do 14 de abril do 1979, camiño a Compostela. Cando era nena e lle preguntaban que quería ser de maior sempre dicía que quería ser Agatha Christie. “Crieime entre historias. Meu bisavó, co que botaba moito tempo, era un gran contador, sabía centos de contos e a min encantábame escoitalo”, lembra María, quen volve á zona sempre que pode: “Para min toda a Costa da Morte, sobre todo Carnota, non é o lugar da infancia, é o meu lugar”, di a poetisa. Falamos con ela.

Comezaches a túa carreira literaria co Batallón Literario da Costa da Morte alá polo ano 1996. Que recordos gardas daquel tempo?

Modesto Fraga tiña un bar en Cee, o Macondo, onde Suso Bahamonde e eu coñecemos á xente do Batallón. Alí pasabamolo moi ben xogando a facer cadàveres exquisitos e falando de poesía ou tramando recitais. Era unha época na que recitabamos moito, en festas, instis, bares.. Eu pasábao moi ben e aprendín moito.

Estudaches Filoloxía Galega e Produción Audiovisual. Por que esta elección?

Porque me gustaban as dúas cousas, aínda que filoloxía non a rematei por un par de asignaturas.

Cales foron as túas primeiras lecturas poéticas, e que autores influíron na túa maneira de facer poesía?

Eu empecei a ler poesía da xente do meu redor, coa que recitaba: Miro Villar, Rafa Villar, Mónica Góñez, David Creus, Yolanda Castaño, Estíbaliz Espinosa, Edu Estévez… Daquela influiume moito Paco Souto, sobre todo porque recitaba moi ben e polo que escribía, e tamén Estevo Creus e Celso Fernandez Sanmartín.

Como definirías a túa expresión poética?

Pois non sei, é longo de contestar, porque vai mudando a medida que eu mudo, a según cambian os meus intereses e lecturas, a miña formación… En xeral son unha poeta boa de ler.

A túa primeira obra de poesía individual titúlase A primeira visión. Como cambiou a linguaxe poética de María Lado ao longo dos anos?

(Nota de meu. Pódese descargar de balde nesta ligazón)

Tiña 17 anos cando escribín ese libro, se non evolucionase na escrita sería un desastre. A miña linguaxe foi mudando porque non é algo estático, cambia porque eu tamén o fago.

Desde o ano 2005 compartes varios recitais escénicos coa poeta Lucía Aldao baixo o nome Aldaolado. Levades máis de 10 anos revolucionando o recital poético galego con poesía, emoción e divertimento. Que tal esta experiencia?

Pois moi boa, porque nós disfruramos moito do contacto co público e funciona xenial. Vemos moita xente que non é lectora de poesía e que vén a vernos porque o pasa ben. É moi emocionante.

Ademais de poeta, tamén es narradora. Que che ofrece un xénero fronte ao outro?

A min gústame escribir, en xeral, e vivir disto. Así que escribo moito para logralo, mesmo por encarga  e, por veces, cousas que poderían non resultarme interesantes. A narrativa gústame moito, é outra arquitectura distinta. Tamén teño escrito teatro, que me apaixoa, porque unha das cousas que máis disfruto de escribir son os diálogos.

Que opinas das novas formas da difusión da palabra, xa sexa en páxinas da internet, foros literarios, revistas virtuais, blogs…etc?

Sempre tiven moita relación coa rede, tiven un blog moi activo durante uns anos, onde entrenei moito a escribir. Tamén tiven un poemario, Berlín, dispoñible para libre descarga ata que a páxina na que o tiña fechou. Pero teño moitos textos na rede, para que a xente poida lelos. Creo que internet é unha ferramenta súper útil para a literatura.

En que proxectos traballas actualmente?

Acabo de escribir un texto de teatro para o titiriteiro de Corcubión, Borja Ínsua, andamos con iso. E intento escribir un libro de poemas, pero sobre todo ando na estrada, de recitais con Aldaolado. Este ano pateamos Galiza de novo e iremos tamén ao Barcelona Poesía e ao Vociferio de Valencia.

Publicado en Entrevistas, Memoria Literaria, Poesía | Deixa un comentario