Artigo en QPC (XLVIII): O embarrancamento do Prestige na novela xuvenil O senhor Péssimo é o Máximo, de João Manuel Ribeiro


Foto 1. Primeira edición (2012) en Trinta por Uma Linha
Foto 2. Segunda edición (2016) en Trinta por Uma Linha

Veño de publicar unha nova colaboración en QuepasanaCosta. Diario dixital da Costa da Morte, que dirixe Ubaldo Cerqueiro, desta volta sobre «O embarrancamento do Prestige na novela xuvenil O senhor Péssimo é o Máximo, de João Manuel Ribeiro». Velaquí o artigo que tamén se pode ler nesta ligazón.

O embarrancamento do Prestige na novela xuvenil O senhor Péssimo é o Máximo, de João Manuel Ribeiro

João Manuel Ribeiro (1968) é poeta, narrador, editor e investigador, alén de Doutor en Ciências da Educação pola Universidade de Coimbra co traballo A Poesia na Escola – Resposta ao texto poético e organização do ensino e de posuír un Mestrado en literatura infanto-xuvenil pola Universitat Autònoma de Barcelona. Porén, o que máis nos interesa a nós é que se trata dun dos autores máis prolíficos da literatura portuguesa para crianzas e para a mocidade, con máis de medio cento de títulos publicados de Literatura Infantil e Xuvenil, repartidos entre a poesía e a narrativa.

Un deses libros acontece na costa galega, talvez na Costa da Morte, aínda que de maneira imprecisa como logo explicaremos. Trátase da noveliña xuvenil O senhor Péssimo é o Máximo, publicada nunha primeira edición en 2012 por Trinta por Uma Linha, con ilustracións de Anabela Dias. Con posterioridade foi «Livro recomendado pelo Plano Nacional de Leitura (PNL) para o 6º ano de escolaridade, destinado a leitura autónoma». Esta recomendación favoreceu a súa segunda edición en 2016 na mesma editorial, mais desta volta con capa e ilustracións de Bolota. Foi a edición que nós mercamos e puidemos ler, porén existe unha versión en galego O señor Pésimo é o Máximo (Hércules Ediciones, 2017) en adaptación da escritora e tradutora Ánxela Gracián, e outra en castelán do mesmo selo editorial.

«Eu estava longe de imaginar que a Galiza seria o destino de alguns dias de descanso outonal». A voz narrativa en primeira persoa dun rapaz conta como a súa familia (seu pai, súa nai e súa irmá pequena) vén gozar dunha breve estadía de lecer na nosa costa no outono de 2002 e relata como os acontecementos vividos nesa semana propiciaron a súa progresiva concienciación ecolóxica.

«As notícias davam conta do rombo de um dos tanques de um tal Prestige, um navio de casco único, com um quarto de século de viagens pelo mar, quase sempre carregado de fuel-oil.» Así pois, as primeiras páxinas relatan o afundimento do Prestige e como o buque partira en dous, a uns 250 km da costa, provocando unha inmensa marea negra de chapapote que chegou tamén á praia «El Rial». João Manuel Ribeiro deturpa o topónimo, tería que ser O Rial, e deslocaliza a acción, pois que nós saibamos non hai ningunha praia con ese nome na Costa da Morte. A máis achegada con esa denominación está en Porto do Son, mais os protagonistas están aloxados nun pequeno hotel tamén chamado «El Rial» que na costa só localizamos en Vilagarcía da Arousa. (En calquera caso o chapapote tamén asolagou o litoral das Rías Baixas)

Non se cita o topónimo de ningunha vila, mais os dous primeiros capítulos transcorren nese lugar impreciso da costa: «A maré negra tinha-se entremeado nas nossas vacaciones e exilado os nossos dias ao trabalho de limpeza das praias». Este labor fixo reconsiderar a actitude de toda a familia con respecto ao medio ambiente e no regreso á casa seu pai, de nome Péssimo, promove novas accións de compromiso ecoloxista que xa non imos adiantar.

Naceu así unha família de «eco-guerreiros» e de feito a partir deste libro, a editora Trinta por Uma Linha e o autor João Manuel Ribeiro artellaron un concurso literario para o alumnado do 1.º e 2.º baixo o epígrafe «O Clube dos Eco-Guerreiros», cuxos textos premiados se inclúen nun apéndice da 2º edición portuguesa.

Na miña opinión, malia o seu interese para nós por literaturizar máis unha vez o desastre do embarrancamento do Prestige, o relato abusa demasiado dos consellos pedagóxicos e non mantén o ritmo narrativo, aínda que sexa unha lectura recomendable, quer na versión galega ou quer na versión orixinal.

Foto 3. Primeira edición galega (2017) en Hércules Ediciones

Publicado en Historia, Infantil, Narrativa, Recensións, Versións ou traducións | Deixa un comentario

«Sentimento da terra». Vicente de Lema escribe sobre Dorna saudal. Poemas do mar e léxico mariñeiro de Antón Zapata García

Hoxe, martes 11 de xullo, a edición de Carballo do xornal La Voz de Galicia, publica en papel e en versión dixital (que se pode ler nesta ligazón) o artigo intitulado «Sentimento da terra», no que Vicente de Lema, un pseudónimo adoito utilizado polo xornalista Xosé Ameixeiras Lavandeira, escribe sobre Dorna saudal. Poemas do mar e léxico mariñeiro de Antón Zapata García (Edicións Fervenza, 2018). Deseguida reproduzo o seu contido, ao tempo que agradezo ao autor a súa lectura crítica. Velaquí:

Sentimento da terra

VICENTE DE LEMA

11/07/2018

Foulóns, engolar, socheo, fesga, furnón, atalieiro, orzar, garruchos… Son palabras que se un non é un vello mariñeiro terá difícil entender. O mar xa non é o que era. A pesca industrial tapou cunha grosa capa de po do esquecemento un vocabulario que vai morrendo cos veteranos lobos de mar. Non entanto, sempre hai persoas que acoden ao rescate do que moi poucos prestan atención. Unha delas é Miro Villar, poeta fecundo, filólogo e estudoso profundo de, entre outros, homes de letras como Gonzalo López Abente, Xervasio Paz Lestón ou Antonio Zapata García, todos eles dun gran valor creativo, pero que o tempo vai cubrindo de esquecemento. «Dorna saudal», poemas do mar e léxico mariñeiro de Antón Zapata, é o último libro do intelectual ceense. Un traballo que se fará, seguramente, imprescindible en centros de ensino para entender ao primeiro poeta do mar galego e mesmamente moitos aspectos das creacións literarias relacionadas co mundo pesqueiro. Zapata é un dos grandes valores literarios da Costa da Morte. Miro Villar xa lle dedicou a súa tese de doutoramento. Agora ofrece un profundo estudo do léxico deste emigrante laxés que escribiu na América a súa obra, consagrada na súa totalidade á terra que veu nacer. A pesar da distancia foi quen de manter a chama da inspiración conectada á terra e ao litoral nativos. Un traballo cheo de sabedoría sobre o cantor destas costas atlánticas, un home da Celtineria, que sentiu como ninguén naufraxios, faenas e vivencias costeiras moi propias deste país dos silenciosos. En fin, un auténtico sentimento da terra.

Publicado en Lingua, Poesía, Recensións | Deixa un comentario

Limiar (acaso innecesario) a Zapatos máxicos, de Fernando González Graña


O pasado venres 29 de xuño, mentres andaba eu polas XIII Xornadas de Pesca «Feitos de mar», que organiza a Confraría d’O Pindo, para presentar Dorna saudal. Poemas do mar e léxico mariñeiro de Antón Zapata García (Edicións Fervenza, 2018), non puiden acompañar ao amigo de Cuntis (ou da Vila do Baño coma por aló din) Fernando González Graña na presentación do seu poemario para crianzas intitulado Zapatos máxicos (Edicións Fervenza, 2018), do que me responsabilizo dun Limiar (acaso innecesario).

Reproduzo aquí o devandito prólogo que non deixa de ser un convite a achegarse aos versos de Fernando González Graña, que foron ilustrados por Alberto Piñeiro Gonzalvos, Alfonso Uzal Montero, Álvaro Fernández Barreiro, Amalia López Brea “Luchi”, Carlos Uzal Cabanas, Francisco Ameijeiras Sánchez, Gabriela Lusquiños Santos, Manuel Fragoso, Manuel Riveira Rendo, María Rubio Pardo, Mario Touceda Torres, Puri Togariños, Ramiro Cimadevila, Rebeca Solla Maquieira, Regina Touceda Rey, Susana Perol Caldelas e Xaquín Blanco Chao. Velaquí:

LIMIAR

(ACASO INNECESARIO)

«Xa sexa nun conto de fadas ou nun poema, ás nenas e aos nenos gústalles a repetición, os refráns e os motivos universais porque poden recoñecerse unha e outra vez; danlle regularidade a un texto. O mundo adquire unha orde preciosa».

Inese Zandere, escritora letona: Mensaxe do Día Internacional do Libro Infantil 2018 (Traducido por Ana Luna e Antía Marante.

Até hoxe a escrita de Fernando González Graña (Cuntis, 1962) estaba nomeadamente envorcada na dramaturxia cun bo feixe de obras teatrais, pequenas no formato, enormes na súa concepción, que se publicaron na colección «A Pinguela. Teatro escolar para ler e representar» das Edicións Fervenza, unha iniciativa xa centenaria que inaugurou a obra Pelexa no souto (2001) do finado e lembrado Olimpio Arca e que teño asinada da súa man grazas á súa filla Maka.

Na polifonía autorial de Fernando, sen desmerecemento para outras pezas, habería que salientar Clave Rosa por ser escolleita en 2004 para o catálogo que se presenta cada ano na prestixiosa Feira Internacional do Libro Infantil e Xuvenil de Boloña co título de Children’s Book of Galicia.

Para alén dunha breve incursión narrativa, chega a nós o primeiro libro de poemas de Fernando, intitulado Zapatos máxicos, e faino case petando na porta, case coma un rapazolo inocente e temesiño que sente certa inseguridade. Xa se sinceraba con Carlos Loureiro nunha conversa no dixital Noticieiro Galego cando definía a poesía como «esa roupa interior que te deixa espido» ao tempo que recoñecía a súa débeda cos versos de Rosalía de Castro.

Nesa nudez lírica de Fernando están unha parte significativa dos temas universais e que xa teñen sido cultivados na nosa literatura, como ben lembra a excelente Antoloxía da poesía infantil galega compilada por Xosé María Álvarez Cáccamo e Marisa Núñez (Espiral Maior, 2002), na que os seus autores falaban de cinco grandes núcleos temáticos.

1º) o mundo animal

E neste libro atopamos poemas como «A galiña Felisa», que non come fariña; «O niño», onde dormen tres paxariños; «As ovelliñas», branquiñas como a neve; «A formiga» que moito traballa e traballa; «Os paxariños»; «O moucho»; «A miña arac-amiga», esa araña que xoga co neno; «O mel» que elaboran as abellas e que o neno desexa roubar ou «Quen son?», un texto para adiviñarmos a presenza dun sapoconcho, ou non era iso? Quen o sabe?

2º) a natureza e os fenómenos naturais

E aquí tempos poemas como o que abre o libro «Rosa, roseira»; «Lúa»; «Sol, soliño»; «Chove», «Vento»; «Arrecendos»; «O Arco da Vella»; «A auga»; plantas como «A mimosa» que nace na primavera do inverno ou «O xirasol», mais tamén «Mar mareiro».

3º) a vida cotiá das crianzas

Con poemas como «O meu amigo libro», unha fermosa defensa da lectura para abrir a imaxinación; «O meu idioma» para a defensa da utilidade da nosa lingua, que tamén está presente no poema «Os paxariños» ou «O reloxo de parede» coa súa onomatopea Tic, tac, tic, tac, tic, tac.

4º) os xogos e as festas

Con textos como «Charco», nun delicioso texto cheo de musicalidade e asociado a ese fascinio que de sempre tiveron as pozas para as crianzas; a «Risa», os «Xogos» ou as «Tolemias».

5º) as lendas e fábulas

Con poemas como o xa mencionado «O Arco da Vella» ou «Nace un neno», no que aparece a figura mítica de Pedro Chosco a querer facer durmir un neno esperto polo nacemento de seu irmanciño; «Eco» ou «A Candeloria», ese día no que casan os paxariños, que tamén podería ser unha festa ou un poema sobre a natureza.

Así pois, a reflexión sobre as grandes revelacións humanas comparte espazo coa atenta observación das pequenas cousas que nos arrodean, mesturando a trascendencia coa retranca, a alegría, a felicidade e o sentido gozoso e lúdico da vida. Sempre coa preocupación do poeta por aquelas crianzas, como salienta na dedicatoria, que acaso non poden gozar do paraíso da infancia, como acontece coas persoas refuxiadas e vítimas de calquera dos conflitos e guerras.

Do punto de vista formal atoparemos aliteracións, repeticións e rimas case sempre consonantes, así como sinxelas estruturas paralelísticas, ou chiscadelas á literatura oral do pobo e que en harmónico conxunto serven para reforzar o carácter musical dos versos.

Tampouco o léxico resulta rebuscado, senón que Fernando acode ás formas patrimoniais da nosa lingua, aquelas que aínda sobreviviron nesta nación atlántica e milenaria, porque como escribía o noso poeta nacional Manuel María no libro Os soños na gaiola (1968), considerado o primeiro poemario infantil da nosa literatura contemporánea galega: «Galicia somos nós: / a xente e mais a fala. / ¡Si buscas a Galicia / en ti tés que atopala!».

E creo que xa lles falei demasiado, porque a poesía, tamén estes Zapatos máxicos de Fernando González Graña, é para ler e escoitar, para ler para si ou en voz baixa e para ler en voz alta, aínda que sexas ti a única persoa nun cuarto da casa ou nun eido ou nun cabo do mundo ou nunha montaña.

Miro Villar, 1 de marzo (Día da Cero Discriminación) de 2018

Publicado en Estudos literarios, Infantil | Deixa un comentario

«Zapata non gustaba moito do termo Costa da Morte, prefería Costa Brava» (Entrevista no xornal La Voz de Galicia)


(Xosé Ameixeiras Lavandeira e eu propio. Fotografía do poeta Modesto Fraga, que fixo de ocasional reporteiro e a quen lle agradezo a cesión das imaxes)

Onte, domingo 8 de xullo, a edición de Carballo do xornal La Voz de Galicia, publicaba en papel e en versión dixital (que se pode ler nesta ligazón) a entrevista que me realizou Juan Ventura Lado como preámbulo do lanzamento na Praza dos Libros de Carballo de Dorna saudal. Poemas do mar e léxico mariñeiro de Antón Zapata García (Edicións Fervenza, 2018), que presentamos onte á tardiña coa compaña do xornalista e vello amigo Xosé Ameixeiras Lavandeira. Deseguida reproduzo o seu contido e tamén agradezo o labor de ambos e dous xornalistas na difusión desta obra. Velaquí:

«Zapata non gustaba moito do termo Costa da Morte, prefería Costa Brava»

O profesor de Cee Miro Villar presenta ás oito na Praza dos Libros a súa última obra sobre o léxico do mar do poeta laxense

J. V. LADO
CEE / LA VOZ 08/07/2018

Miro Villar González (Cee, 1965) presenta ás 20.00 horas na Praza dos Libros de Carballo Dorna saudal. Poemas do mar e léxico mariñeiro de Antón Zapata García, unha obra que xa no título deixa clara as súas intencións: mergullarse na linguaxe empregada por Zapata, particularmente na relacionada co oficio tradicional do mar, para rescatala mediante o comentario literario.

-¿Quen era en poucas palabras o laxense Antón Zapata?

-É un poeta de Laxe que emigrou moi novo a América, a Bos Aires, con 17 anos, e alí pasou toda a súa vida, sen nunca poder regresar. Na súa obra está todo o imaxinario da Costa da Morte e en concreto da zona de Laxe-Camariñas e a ría de Ponteceso. Só publicou un libro en vida, A roseira da soidade, no ano 54, que non chegou a ver publicado porque finou uns meses antes. Na emigración era un poeta moi considerado. Está documentada a súa presenza en toda a actividade societaria da emigración galega na Arxentina e mesmo participou en entidades moi importantes como a Irmandade Galega. Era un intento de reconstruír no exilio o Partido Galeguista, Castelao quíxose rodear da mellor xente a un dos que chamou para o consello orientador era a Antón Zapata.

-¿Cal é a riqueza do seu léxico mariñeiro?

-Este libro pretende demostrar que hai un bo feixe de poemas -algúns deles xa os agrupou el e mesmo lle puxo o nome de Dorna saudal (dorna, pola embarcación e saudal, de saudade) e outros mesmos tiveron que pasar pola tesoira da censura, porque non hai que esquecer que se publicou en pleno franquismo- cun léxico mariñeiro espléndido, como explicou na presentación de Santiago Francisco Fernández Rei, gran experto en terminoloxía mariñeira. Pódese considerar que é un dos nosos grandes poetas do mar. Fálase de Manuel Antonio, pero o mar de Manuel Antonio é moito máis simbólico, moito máis ligado á mariña mercante, mentres que nos poemas de Zapata están todos, absolutamente todos, os que eran os oficios do mar; e os nomes das embarcacións, polo tanto teñen moito valor non só lingüístico senón tamén etnográfico. O que é sorprendente é que unha persoa que emigre con 17 anos atesoure todo ese léxico, en boa parte porque o coñecía de primeira man e tamén porque, aínda que nunca regresou, nunca deixou de estar conectado coa terra, sobre todo a través do epistolario con xente de Laxe como puido ser o fotógrafo Vidal.

-¿Ata que punto a desconexión social cos sectores primarios dana ou empobrece o idioma?

-No léxico que emprega Zapata como ferramenta nos seus poemas está unha lingua viva. Tamén hai que dicir que o Laxe das primeiras décadas do século e todas as nosas vilas estaban moi vinculadas ao mundo da pesca. Hoxe a actividade pesqueira minguou moito e tamén é un proceso moito máis industrial e iso leva, efectivamente a que haxa léxico que nos sorprende e mesmo que non coñecemos. Eu nalgunhas palabras tiven que documentarme porque era léxico que eu xa non coñecía de primeira man. Hoxe todo ese caudal léxico estase perdendo, é evidente; pero ese tamén é un labor da literatura: recuperar e fixar termos para que non se perdan.

-¿Que o leva a centrar a súa labor investigadora nos autores da Costa da Morte, esa estimado propio a sensación de que se non o fai non o ía facer ninguén?

-Non é que non ía facer ninguén, porque considero que hai filólogos na Costa da Morte (Xosé Manuel Varela, Xosé María Rei Lema…) que fixeron tamén traballos espléndidos. Máis que iso tanto para eles como para min creo que está o sentirnos identificados con un territorio que ten un capital simbólico moi grande, que é iso que denominamos Costa da Morte; que, por certo, Zapata dedícalle un soneto marabilloso e nomea varias veces a Costa da Morte pero igual que López Abente e outros autores desa época non gustaban moito dese termo. Eles preferían a denominación Costa Brava, aínda que triunfase noutro territorio e aquí non tivo fortuna, porque vían Costa da Morte como algo importado dende o xornalismo sensacionalista. Así como Abente non chegou a asumilo nunca, nunca lle gustou, Zapata si que en certa maneira co paso dos anos vai utilizar o capital simbólico que aporta ese topónimo. Tamén ten, por certo, poemas sobre os naufraxios, entre eles un longuísimo que eu considero o mellor que hai sobre o Serpent -no que trabuca algúns datos como o número de vítimas, porque a información que chegaba á Arxentina supoño que non era ha que había aquí, e outro sobre o City of Agra. Así que poetizou sobre os dous grandes naufraxios do Vilán.

Publicado en Antoloxías, Entrevistas, Estudos literarios, Fotografía, Lingua, Poesía, Presentacións | Deixa un comentario

Adeus ao mestre e escritor Xabier P. DoCampo

Augas do Lea, arrolo do meu berce
que ao Miño da nacencia ides,
levade as brancas palabras
de fariña triga,
as que a mai bordou en min
co fío de ouro desta Lingua.
E ti, amada miña,
tráeme aquí no día derradeiro
e déitame neste chao.
Serei unha cerdeira.

Xabier P. DoCampo

Fago meu o comunicado de pesar emitido pola Asociación de Escritores e Escritoras en Lingua Galega (AELG), da que fago parte, in memoriam do escritor e mestre Xabier P. Docampo. Que a Terra che sexa leve, camarada da palabra!

A AELG lamenta a perda do seu Socio de Honra, Xabier P. DoCampo

26/6/2018

…o acto máis sublime de amor que eu coñezo é contar unha historia.

Xabier P. DoCampoSocio de Honra da AELG, autor referente dunha obra narrativa de ficción que supera a trintena de títulos publicados, fortemente imbricada na tradición contística galega, inauguradora da literatura infanto-xuvenil contemporánea que abriu as portas, desde a casa e a escola, á formación do público lector máis novo, alicerce e semente do imprescindíbel substrato cultural de hoxe, e recoñecida cos máis importantes premios a nivel nacional e internacional.

O seu traballo, que se estende aos ámbitos da dirección, guionización ou escrita de obras para teatro, radio, vídeo, cine… transportou a nosa lingua creativa a toda a rede de espazos comunicativos.

Aprendemos nos seus libros a nomear os soños, a natureza e os seres que a habitan. Máis tamén foi  transmisor de valores humanos fundadores que dende a noite da historia conformaron o ser galego, deitando no longo camiño da súa extensa e intensa obra alfaias de rebordante humanidade.

Sementador de normalidade cultural e social até a súa última intervención pública na Gala do Libro Galego 2018, co seu fértil labor de ensinante e de escritor sostivo as trabes da casa comunal dos galegos e galegas, co talento e o oficio dos humildes e unha insubornábel honestidade literaria.

Na Homenaxe “O Escritor na súa Terra – Letra E” que a AELG tributou a DoCampo en 2014, estableceuse un diálogo fraterno entre Agustín Fernández Paz, quen elaborou a laudatio, e esta resposta de Xabier P. DoCampo, diálogo que nos permite coñecer un anaco fulcral da nosa historia literaria e a dimensión humana de quen hoxe, 26 de xuño de 2018, nos deixou.

(Manuscrito da súa última novela A nena do abrigo de astracán, tirado da bitácora Caderno da crítica de Ramón Nicolás)

Publicado en Obituarios | Deixa un comentario

Crónica videográfica da presentación no Ateneo de Santiago de Dorna Saudal. Poemas do mar e léxico mariñeiro, de Antón Zapata García

O Ateneo de Santiago, que nos acolleu xenerosamente e xestionou o uso do espazo da Sede Afundación (Casa Grande do Pozo. Rúa do Vilar, 19. Santiago de Compostela), vén de dispoñibilizar para o público no seu sitio web e tamén na súa canle de vídeo de youtube a gravación do acto de lanzamento do volume Dorna Saudal. Poemas do mar e léxico mariñeiro de Antón Zapata García (Edicións Fervenza, 2018), que tivo lugar o pasado 13 de xuño de 2018.

Na presentación anteceden ás miñas propias palabras as interesantes intervencións, que moito estimo e agradezo, de Pilar Sampedro, vogal do Ateneo de Santiago, e de Francisco Fernández Rei, académico da RAG.

A completa crónica videográfica, que tamén se pode ollar nesta ligazón, leva por título Presentación do libro “Dorna Saudal” de Miro Villar. Foi publicada na rede o día do solsticio de verán, 21 de xuño de 2018.

Publicado en Antoloxías, Biografía, Estudos literarios, Gravacións, Lendas e mitos, Lingua, Poesía, Presentacións, Tradicións | Deixa un comentario

Artigo en QPC (XLVII): «A Costa da Morte en tres exposicións temporais que se mostran en Compostela»

Veño de publicar unha nova colaboración en QuepasanaCosta. Diario dixital da Costa da Morte, que dirixe Ubaldo Cerqueiro, desta volta para recomendar a visita a tres exposicións temporais que se están a desenvolver en Compostela. Velaquí o artigo que tamén se pode ler nesta ligazón.

A Costa da Morte en tres exposicións temporais que se mostran en Compostela

Coinciden na efervescencia cultural da cidade compostelá e nun intervalo de tempo aproximado tres magnas exposicións ou mostras de obrigada visita e nas que a Costa da Morte, en maior ou menor medida tamén está presente. Debruzámonos sobre todas tres dunha maneira cronolóxica, lembrando o seu contido e anotando esa presenza do noso territorio.

A primeiras delas, intitulada «Galicia universal. A arte galega nas coleccións de Abanca e Afundación», inaugurouse o 16 de Marzo e vai permanecer aberta até o 14 de Outubro de 2018 no Museo Centro Gaiás da Cidade da Cultura, onde se pode visitar todos os días, agás o luns que pecha o museo, en horario de 10 a 20 horas, mais é tamén moi recomendable facer unha visita comentada ou guiada, como a que fixemos nós e que foi unha marabilla, nas horas que sinala o sitio web da propia Cidade da Cultura.

No catálogo desta mostra afírmase: «Galicia universal. A arte galega nas coleccións de Abanca e Afundación» supón a maior exposición de pezas das coleccións privadas desas entidades reunidas ata o momento. Pintura, escultura, fotografías e instalacións compoñen este percorrido por 150 anos de arte galega. Nela pode contemplarse unha escolma de 192 pezas que abarcan desde o primeiro terzo do XIX ata a actualidade.

De feito, e pola primeira vez, unha mesma mostra reúne 119 dos artistas galegos máis relevantes dos últimos 150 anos, como Jenaro Pérez Villaamil, Fernando Álvarez Sotomayor, Urbano Lugrís, Francisco Lloréns, Serafín Avendaño, Laxeiro, Virxilio Vieitez, Manuel Colmeiro, Luís Seoane, Arturo Souto, Maruja Mallo, Eugenio Granell, Julia Minguillón, Francisco Leiro, Antón Patiño, Menchu Lamas, Xaime Quessada, Berta Cáccamo, Antón Lamazares, Pamen Pereira, Elena Colmeiro, ou Antía Moure, entre outros moitos.

No que atinxe á presenza da Costa da Morte, o propio vídeo de presentación que reproducimos ábrese coa escultura en madeira Mans de Álvaro de la Vega (Paradela, Lugo, 1954), quen viviu e mantivo o seu estudio durante moitos anos na vila de Corcubión e na actualidade tamén é profesor de Educación Plástica e Visual no CPI A Picota (Mazaricos) e mora en Noia. A súa peza é unha das primeiras que atopamos ao entrar na exposición.

E na última parte aparecen salientada a obra de dous dos nosos máis grandes fotógrafos memorialistas, con dúas imaxes da autoría do muxián Ramón Caamaño (cuxa posta en valor débese a persoas como Manuel Sendón e o Centro de Estudos Fotográficos de Vigo, mais que na súa propia vila debería contar cun espazo ou museo digno) e do laxés José Vidal, de quen recentemente se fixo unha recuperación que se pode ollar no derradeiro andar do Museo do Mar de Laxe.

A segunda é a Mostra «Terras de Salitre. Cristina Mittermeier», que se pode visitar na compostelá Sede Afundación Santiago de Compostela (Rúa do Vilar, 19) desde o pasado 4 de maio e até o día 2 de setembro de 2018, sempre de luns a domingo, de 12.00 a 14.00 e de 17.00 a 21.00 h, aínda que os domingos de xullo e agosto pecha por descanso do persoal. Tamén ofrece visitas guiadas, mais son previa cita e para grupos mínimos de 10 persoas.

Cristina Mittermeier, a gran fotógrafa dos océanos, percorreu coa súa cámara nos últimos anos espazos costeiros e lugares fascinantes que van desde a Columbia Británica en Canadá, até Hawai, a India ou Madagascar. O seu obxectivo chegou ás costas galegas e as imaxes escollidas para esta mostra testemuñan o seu convivio con mariscadoras, redeiras ou percebeiras. En cada fotografía percíbese a enorme paixón polo mar e polos océanos, pola fauna, na defensa do medio ambiente mais tamén na defensa e o respecto que amosa polas persoas que habitan estes espazos e os seus oficios.

Na escolla que se fixo para «Terras de Salitre» de Cristina Mittermeier hai imaxes de todo o litoral desde A Guarda e Baiona até Carnota. A representación da Costa da Morte estaría nas fotografías que retratan as mariscadoras de Lira e nas que se albisca a ría de Corcubión ou Fisterra ao fondo.

Finalmente, tamén é moi recomendable a exposición «Turismo e fotografía. Català-Roca en Galicia (1956-1976)», comisariada por Anxo Rabuñal e Agar Ledo, que se inaugurou o 9 de maio e que vai estar até o 7 de outubro, no Auditorio de Galicia, todos os días agás os luns, na que se recolle unha escolma de 116 instantáneas de Francesc Català-Roca (1922-1998), do fondo do Arxiu Històric do COAC (Col·legi d’Arquitectes de Catalunya) e que foron tiradas durante as sete campañas que realizou entre os anos 1956 e 1976 como fotógrafo de guías turísticas e postais, percorrendo coa súa moto vespa o territorio de boa parte do noso País.

Nesta escolla non figura ningunha imaxe explícita da Costa da Morte, aínda que si de mariñeiros de Muros e das súas rúas e o seu peirao, porén nalgúns dos paneis que historian a fotografía de viaxes antes de Català-Roca aparecen imaxes do noso territorio na cámara de Ruth Matilda Anderson.

Velaquí unha das imaxes que recolle Diana Pastoriza na súa bitácora Palabras da man ao corazón.

Publicado en Arte, Exposicións, Fotografía, Historia, Tradicións | Deixa un comentario

Unha entrevista realizada polo alumnado de 1ª da ESO do CPI Viaño Pequeno (Trazo)

O Proxecto Interdisciplinar do CPI Viaño Pequeno «Educación para o Desenvolvemento dende unha perspectiva de Xénero», que este curso promoveu e impulsou a profesora de inglés Myriam Morán Sacristán, decidiu dedicar unha das súas sesións a traballar o meu conto rimado Rebelión na charca (col. Bolboreta. Sotelo Blanco, 2012), por certo un texto que infelizmente non é doado de atopar despois do peche da editora.

De resultas dun produtivo traballo previo conviñeron en me realizar unha entrevista na aula, á que accedín malia que nunca quixen mesturar a miña creación coa miña profesión de profesor de lingua e literatura, xa que este alumnado de 1º da ESO é tamén o meu alumnado. De son ser pola insistencia de Myriam dubido que aceptase, mais alá foi e un resumo desa entrevista en dúas partes pódese visionar desde o 13 de xuño no seu blogue planetaigualdade e tamén na súa canle de youtube. Foi unha interesante experiencia e a rapazada de 1º da ESO foi incisiva nas súas preguntas e ben merece os parabéns.

Publicado en Contos, Encontros, Entrevistas, Infantil, Narrativa, Poesía | Deixa un comentario

«Da brava costa». Recensión de Armando Requeixo a Dorna Saudal. Poemas do mar e léxico mariñeiro de Antón Zapata García

O profesor e crítico literario Armando Requeixo publica todos os domingos unha recensión no suplemento cultural Nordesía, que se publica de maneira conxunta nos xornais Diario de Arousa, Diario de Bergantiños, Diario de Ferrol e El Ideal Gallego. Na entrega dominical deste pasado 17 de xuño ocupouse, e moito llo agradezo, da obra Dorna Saudal. Poemas do mar e léxico mariñeiro de Antón Zapata García (Edicións Fervenza, 2018). Pódese ler o comentario crítico orixinal neste pdf de Nordesía, mais tamén o reproduzo deseguida.

(SUPLEMENTO DOMINICAL 17 DE JUNIO DE 2018)

DORNA SAUDAL. POEMAS DO MAR E LÉXICO MARIÑEIRO DE ANTÓN ZAPATA GARCÍA

MIRO VILLAR

Edicións Fervenza

Por ARMANDO REQUEIXO (armandorequeixo@hotmail.com)

Da brava costa

A figura do laxense Antón Zapata García (1886-1953) segue a ser hoxe relativamente descoñecida alén do círculo máis ou menos restrinxido dos estudosos e frecuentadores da literatura histórica galega. E isto malia a calidade indiscutible de moitos dos seus versos e as palabras que lle dedicaron voces clásicas, como as de Ramón Otero Pedrayo, Ricardo Carballo Calero ou Alberto Vilanova, e modernas, tal Manuel Amor Couto, Francisco Fernández Rei e, sobre todo, Miro Villar.

É precisamente este último crítico e poeta o que con maior determinación e entusiasmo se ten debrocado no estudo e exhumación da poesía do de Laxe, ao que dedicou unha moi extensa e rigorosa tese doutoral no 2007.

Froito dese intenso traballo ve agora a luz Dorna saudal, que dende o seu subtítulo anuncia a súa razón de ser: Poemas do mar e léxico mariñeiro de Antón Zapata García.

Por tanto, nos tres centos e medio de páxinas que abrangue este estudo e antoloxía quen a eles se achegue atopará, dunha parte, unha nota biográfica breve mais moi documentada do autor, unha descrición exhaustiva dos seus textos dedicados ao mundo do mar e o léxico mareiro que estes ofrecen e, doutra banda, un compendio de practicamente todos os poemas por el escritos con esta temática.

Dorna saudal é o título que Zapata García deu á segunda parte do volume A Roseira da Soidade (1954), poemario no que se recollen os versos do autor aparecido poucos meses despois do seu falecemento. Nesta edición de Miro Villar recupéranse aqueles trinta e catro textos da sección homónima, engadíndoselles case outra vintena da súa obra poética dispersa que tamén teñen o mar como eixe central e aínda unha escolma de varios fragmentos doutras catro poesías longas nas que esta presenza é significativa.

O libro péchase cunha completa bibliografía arredor de Zapata García e un xenerosísimo capítulo de notas que supera o milleiro de entradas.

Considerado no seu conxunto, Dorna saudal constitúe un inmellorable guieiro para se internar na cerna da poética do laxense e tamén un manual revelador dos valores lexicográficos da súa escrita. Así, quen se achegue a estas planas saberá todo do vocabulario que en Zapata García hai referido ao mar en xeral, á súa xeomorfoloxía, meteoroloxía, aos astros e fenómenos con el relacionados, á navegación e manobras no mar e na terra, as embarcacións, o comercio, natación, pesca, fauna, flora e mesmo fraseoloxía e onomástica mariñeiras.

Agora ben, esta é, antes nada, unha selecta poética, pensada para saber e apreciar mellor a escrita mareira de Zapata García, abraiarse co seu incondicional amor pola brava costa fisterrá, a súa mar natal de Laxe e de toda aquela bisbarra e admirarse do labor heroico dos seus mariñeiros, da beleza incomparable da súa ribeira, da historia que atesouran as súas furnas, as súas mareas, os seus ventos.

De indubidable interese, esta Dorna saudal que estuda, edita e anota o tamén fisterrán Miro Villar é unha escolma de valor tirada do prelo de Edicións Fervenza, responsable da publicación doutros títulos de importancia nos últimos tempos. Deixémonos, pois, arrolar por ela, subamos á súa dorna e proclamemos, como o poeta, “Non che importe se chove ou se lostrega,/ que a destra no timón, en tí confiada,/ agarímate, morna,/ ¡e lévate a Galiza de arribada!”.

Publicado en Antoloxías, Biografía, Estudos literarios, Lingua, Poesía, Recensións | Deixa un comentario

Dorna saudal. Poemas do mar e léxico mariñeiro de Antón Zapata García. Nova na edición de Carballo de La Voz de Galicia

Onte, a edición de Carballo do xornal coruñés La Voz de Galicia, que se distribúe nas bisbarras de Bergantiños, Soneira e Fisterra, daba conta da saída de Dorna saudal. Poemas do mar e léxico mariñeiro de Antón Zapata García (Edicións Fervenza, 2018). Reproduzo deseguida a nova que está sen asinar ou asinada pola Redacción.

A foto que acompaña o texto é da autoría do meu amigo ©José Manuel Casal, que hai uns meses xubilouse como fotógrafo colaborador do xornal, mais non da súa paixón no mundo da fotografía, e que é autor de imaxes memorables, poñamos por caso aquela de Man de Camelle a chorar logo da desfeita do Prestige e pouco antes de morrer de mágoa. Espléndida, coma tantos outros traballos da súa autoría. Un mestre e, sobre todo, unha boa persoa.

«Dorna saudal» de Antón Zapata, por Miro Villar: nova publicación

É unha compilación de textos poéticos do autor laxense que teñen relación co mar e coa Costa da Morte

CARBALLO / LA VOZ 05/06/2018

«Dorna saudal. Poemas do mar e léxico mariñeiro de Antón Zapata García» • 2018 • Edicións Fervenza • Vén de publicarse «Dorna saudal. Poemas do mar e léxico mariñeiro de Antón Zapata García», unha compilación dos textos poéticos do escritor nado en Laxe (1886-Bos Aires, 1953) que teñen relación co mar e, particularmente, coa Costa da Morte. Estudo, edición literaria e notas do libro corresponden ao ceense Miro Villar (1965), profesor de lingua e literatura galegas, poeta, narrador e crítico literario. Ten formado parte daquel Batallón Literario da Costa da Morte e tamén é doutor en Teoría da Literatura e Literatura Comparada precisamente coa tese «A poesía galega de Antón Zapata García. Edición e estudo».

Unha parte destes textos que figuran en «Dorna saudal», obra que Villar dedica a Paco Souto, xa ficaran agrupados polo propio autor baixo ese mesmo epígrafe na obra «A roseira da soidade», o seu único libro de poemas. Nesta publicación de Miro Villar, figura unha breve anotación biográfica do autor, unha análise do contido dos seus poemas descritivos do mar e da vida mariñeira, así como tamén unha análise e un glosario do seu léxico mariñeiro. «Costa brava» era o topónimo reivindicado naquela altura fronte ao que facía alusión ás traxedias dos naufraxios. «A achega léxica de Antón Zapata García é moi feraz, importante e rica, mais dos campos léxicos que se poderían analizar sobrancea o léxico mariñeiro», pode lerse nas anotacións de Miro Villar sobre a notoriedade do mar nos versos do poeta laxense emigrado a Bos Aires, onde acabaría falecendo aos 67 anos o 20 de xuño do 1953, «malia que a acta de defunción indica que o óbito se produciu o día 21». A restante parte dos textos non aglutinados naquela «Roseira da saudade» iríanse publicando en revistas e xornais da época.

Publicado en Antoloxías, Biografía, Ensaio, Estudos literarios, Fotografía, Historia, Lingua, Memoria Literaria, Poesía, Tradicións | Deixa un comentario