Recensión a Tres poetas en estado de alarma, de Carlos Negro, Vítor Vaqueiro e Xosé Mª Álvarez Cáccamo, en Grial 227

Nese mesmo último número, 227 (xullo, agosto e setembro do 2020) de Grial. Revista Galega de Cultura, que desde hai días xa anda polas librarías, e tamén se pode adquirir desde a propia páxina da Editorial Galaxia, tamén asino na sección intitulada «O espello das letras» outro texto intitulado «A poética do confinamento», coa recensión a Tres poetas en estado de alarma, de Carlos Negro, Vítor Vaqueiro e Xosé Mª Álvarez Cáccamo.

A poética do confinamento

Tres poetas en estado de alarma

Carlos Negro, Vítor Vaqueiro e Xosé Mª Álvarez Cáccamo

Santiago de Compostela: Laiovento, 2020, 106 páxinas

A pandemia mundial que estamos a vivir, ou a sufrir, mellor dito, provocou unha crise económica e social de consecuencias aínda ignoradas, e para a nosa xeración este primeiro “confinamento” da nosa historia deixa unhas marcas indelebles. No ámbito da creación cultural, tamén da nosa, o estupor e o desazo inicial deron lugar a unha efervescencia que se abriu paso entre a información e a desinformación que inzaba as redes. Certo é que houbo creadoras e creadores que sufriron un bloqueo ou unha parálise, mais houbo quen soubo transcender ese escenario de apocalipse.

No noso mundo literario, fóra do ámbito dixital, con xuño chegaron as primeiras novidades en papel e canda elas títulos que, desde unha perspectiva ou desde outra, veñen condicionados pola pandemia. Un dos primeiros é o volume Tres poetas en estado de alarma, que xuntou as poéticas do confinamento de Carlos Negro, Vítor Vaqueiro e Xosé Mª Álvarez Cáccamo.

Precedidas dun lúcido Limiar de sete páxinas, co título «A xelatina dos días», no que Xavier Queipo de primeiras fai unha análise da traza do virus e das súas consecuencias inmediatas na humanidade, advertindo tamén sobre o “magma de información verdadeira e falsa”, resumindo as súas propias reflexións xa publicadas ou aínda inéditas sobre a pandemia.

Deseguida Queipo salienta a resiliencia “destes escritores de estirpe, que cal hedras avanzan en espiral camiño da luz, apegados a unha lingua que lles é propia, a unha estética que resulta necesaria. A da defensa da liberdade creativa, a da dignificación da lingua de noso e a aposta pola rebeldía que supón abrirnos o mundo das súas querenzas diferenciadas e a súa conciencia social”. Por último, Queipo realiza unha celebración da escrita e valoriza a achega dos tres poetas.

A poesía ábrese cos Coronahaikus (Diario de corentena), de Carlos Negro, quen nos presenta unha serie de 40 haikus, de feitura libre e que ás veces non seguen o estrito patrón métrico do haiku clásico.

A visión crítica de Negro ten puntos en común coa súa obra poética anterior, nomeadamente coa dirixida á adolescencia, como o uso dunha sutil ironía que xa aparece na primeira composición: “Primeiro mundo: / tremenda apocalipse, / papel hixiénico“.

Hainos, coma na preceptiva clásica oriental, en diálogo coa natureza e a salientar o paradoxo da nosa hibernación cando agromaba a primavera. Hainos que poñen no primeiro plano o sufrimento dos avós e das avoas, nunha pandemia que resultou atroz nas residencias de maiores. Hainos que cualifican como ilusos algúns dos aplausos proferidos desde as balconadas, que botan lume contra os brados do fascismo ou que evidencian que se podía vivir sen tanta preocupación consumista.

A monotonía das horas de reclusión leva mesmo a cuestionar o sempre gratificante gozo da lectura: “Sol e café, / un libro na mesa. / Quen dos dera balbordo!“, ou as nosas actitudes sociais, coma nas ringleiras dos supermercados, mais sen esquecer a crítica dalgúns dos perversos efectos da que foi denominada Nova normalidade.

A cultura e a metaliteratura ou a metalingüística tamén asoman, desde Hitchcock á plataforma de contidos audiovisuais Netflix, pasando por T. S. Eliot en versión pop do noso Samuel L. París.

E como non, hai unha defensa da ciencia contra a barbarie, e sobre todas as cousas hai nestes haikus moita esperanza no futuro, como no que pecha a serie: “A fin do mundo, / pero cantan os merlos. / Hai primavera“.

Por parte, Vítor Vaqueiro achega unha decena de prosas, máis achegadas ao artigo xornalístico ou ao relato curto do que á poética, co título Quarentena. Dúas das pezas teñen como fondo das súas reflexións a (re)lectura das obras A Peste, de Albert Camus, e Un diario do ano da peste, de Daniel Defoe, para nos lembrar que xa houbo outras pandemias na historia.

Vaqueiro realiza unha crítica rotunda das falsas informacións («Boatos»), da presenza de militares nas conferencias de prensa do comité de seguimento da crise do goberno español («Generais»), ou de como se converteron os aplausos ao persoal sanitario nun ritual de vacuidade infinda («Varandas»).

Moito máis literarios son textos como «O sonho» ou «A mão oculta», ou «Lavagem de mãos», en diálogo cos versos de José Ángel Valente, ou «Zoonose, ca. -400», en paráfrase coa Historia da guerra do Peloponeso, de Tucídides.

A contribución de Vaqueiro péchase coa crónica dunha desas outras noticias que non deixaron de se producir mesmo durante a pandemia, «East 38th Street and Chicago Avenue» (A George Floyd, in memoriam), narra a morte deste afroamericano a mans dun policía branco, na enésima mostra de que o racismo aínda sobrevive na sociedade contemporánea, malia que desde 1964 o congreso americano decretou a prohibición da segregación racial.

Vinte son os Poemas do confinamento, de Xosé Mª Álvarez Cáccamo, quen coma Negro optou pola brevidade das composicións, aínda que sen chegar á contención do haiku. Na temática as primeiras composicións abordan os silencios e as preguntas sen resposta propiciadas pola reclusión forzosa, describen o virus coma un “ínfimo corpo de morte”, mais tamén aparecen as chamadas a reiniciar a configuración dunha nova sociedade, a rachar coa submisión despois de “Esta rotura súpeta das vísceras. / Este paro cardíaco da historia. / Este enorme derrame cerebral“, a combater coa memoria un outro virus procedente da tropa cavernaria. De feito, a pulsión antifascista enche os versos dos últimos poemas contra a exhibición das bandeiras imperiais e dos que berran “Viva la muerte, muera la inteligencia“. Porén, Cáccamo, coma antes Negro, remata a súa serie coa esperanza de que “Virán novas marés / silandeiras e xordas. / Iremos disolvéndonos no mar“.

En definitiva, tres voces que comparten connosco as súas experiencias vitais e os seus pensamentos reflexivos verbo da pandemia e que inauguran na nosa literatura unha temática que haberá de dar moito que falar nos vindeiros anos, quer no fondo, coma neste caso, quer na superficie, desde as incertezas que aínda nos agardan.

Publicado en Poesía, Política, Recensións | Deixa un comentario

Recensión a Lugar de incendios, de Paco Souto, en Grial 227

No último número, 227 (xullo, agosto e setembro do 2020) de Grial. Revista Galega de Cultura, que desde hai días xa anda polas librarías, e tamén se pode adquirir desde a propia páxina da Editorial Galaxia, asino na habitual sección intitulada «O espello das letras» un texto intitulado «Poesía con acompañamento musical», coa recensión a Lugar de incendios, de Paco Souto e música de Serxio Moreira, editado por Caldeirón en fermoso formato.

Este número 227 céntrase no monográfico de análise socio-política «Máis alá da dereita», coordinado por Grial Parga, quen tamén asina a introdución «Test de estrés á democracia liberal» e tamén o primeiro dos artigos «A “dereita afastada” en Europa. Desde as cunetas do sistema ata a normalidade psicolóxica», a seguir Elba Maneiro e Acaymo Viera asinan «A segunda integración europea de España. A asunción da dereita radical». Todos os tres citados asinan a entrevista «”En Galicia non hai espazo para Vox”. Conversa con José Rama» e Federico Finchelstein pon o ramo con «Sobre as historias revisionistas no corazón do fascismo e o populismo. De Perón a Trump, a arte política de fiar convértese en mito».

Na sección «Temas do noso tempo» aparecen os artigos «Algunhas reflexións desde Galicia sobre a economía da COVID-19» de Xoaquín Fernández Leiceaga. E na sección «Documentos» Patricia Arias Chachero asina a interesante achega «O historiador portugués Carlos de Passos e a súa relación cos intelectuais galegos. O epistolario con Vicente Risco (1934-1954)».

Alén diso, neste novo número, as páxinas de creación narrativa traen a reprodución dun fragmento da novela O paraíso dos inocentes, de Antón Riveiro Coello, e a poética uns textos inéditos da autoría de Xosé Lueiro Lemos.

Completan as habituais recensións literarias da sección «O espello das letras», os artigos «Carballo Calero e a Historia da Literatura», de Fernando Valverde; «Carballo Calero, xuíz d´A esmorga», de Xosé Manuel Dasilva, e «Vivir para escribir», de Mercedes Queixas Zas.

Na sección «Crónica» o texto «Carta de Londres. Esta vai por despedida…», de Xavier Queipo, na de «Ciencia e Técnica» o artigo de Minia Manteiga intitulado «A procura da vida alén da Terra. Exoplanetas, habitabilidade e biomarcadores», mentres que na sección «Feminismos» escriben Beatriz Suárez Briones «A interminable historia do suxeito do feminismo»; Daniela Fernández Pérez «O camiño feminista das mulleres trans» e Eva Mejuto «A perversidade da autocomplacencia ou a LGTBfobia que non queremos ver».

Pechan o volume a sección de «Artes visuais e escénicas» cos textos «Tour Distopía 2020» asinado por Esther F. Carrodeguas; a sección «Literatura infantil e xuvenil» co artigo de Pilar Sampedro «Manual de instrucións para ler a Carlos Mosteiro»; a sección de «Música» co texto «Bandas galegas pioneiras que percorreron o mundo», de Fernando Fernández Rego, e «Escenas olvidadas. Unha historia de Golpes Bajos», de Xavier Valiño.

Velaquí o contido da miña recensión, que xa tivera unha primeira versión no dixital QuepasanaCosta:

Poesía con acompañamento musical

Lugar de incendios

Paco Souto / Serxio Moreira

Caldeirón, 2019, 72 páxinas + CD

O mes de marzo, malia o colofón de decembro de 2019, coincidindo co terceiro cabodano do poeta e percebeiro Paco Souto, a editorial malpicá Caldeirón, da que foi un dos seus fundadores, presentou o poemario Lugar de incendios, para poñer en papel o espectáculo da súa poesía en directo con acompañamento musical de Serxio Moreira, e que no dicir da editora “como proxecto de publicación foi deseñado polos seus autores en 2009 para unha edición que nunca chegou a ver a luz”.

O libro + CD preséntase nunha fermosísima edición, na que o propio disco compacto, agora remasterizado, daquel espectáculo poético-musical vai engarzado na capa e cumpre ao mesmo tempo a función de servir de portada, na que sobrancea unha suxestiva ilustración de aves petroledas do propio Paco Souto e onde se observan derredor uns versos na súa delicada caligrafía, coñecida para nós desde aqueles cartapacios manuscritos das Edicións do Dragón nos que escribía da súa man (O mar de adentro, 1990; A rota dos baleeiros, 1991; Dous bocetos, 1994 ou Bestiario, 1998).

Abren o volume senllas biografías do poeta e activista cultural Paco Souto e do músico Serxio Moreira (quen tamén creou outros proxectos poético-musicais con Rosalía Fernández Rial e Silvia Penide) para coñecermos a feraz colaboración entre eles dous desde 2001, cos espectáculos Como águas de maio (2001), Aviléscanto (2003), As horas de María (2007), Homenaxe a Xelucho Abella (2008), Recital sobre textos de Pondal (2008) e Tempo escuro (2013), onde se incorporan Rosalía Fernández Rial e o fotógrafo Peter Schneider, alén deste Lugar de incendios (2009).

Nos versos do Limiar, os autores presentan o seu labor: “Aquí as ferramentas que adoitamos usar: / Aquí a lingua. O piano dos soños“. E deseguida unha ducia de poemas de Paco Souto, dos que dez xa estaban publicados cando o espectáculo visitou os palcos de varias vilas e outros dous que foron incluídos no seu último poemario, e Caín (2016). A edición literaria dos textos, da man da súa compañeira Emma Abella, quen tamén asina o emotivo texto epilogal, e do poeta Eduardo Estévez, harmonizou os diferentes criterios ortográficos de toda a produción poética.

Os poemas veñen acompañados de ilustracións do propio Paco Souto e das partituras musicais de Serxio Moreira. Son textos moi coñecidos e escoitados polo público ao longo dos anos, pois a xenerosa voz de Paco era asidua en calquera festival ou acto cultural onde estivese presente a palabra poética.

Velaí “veño da fin do mundo”, con versos acaso premonitorios: “e na morte / souben / que mar non era de augas / senón da rosa nosa das tristezas“, ou en “Furtivos”: “ese sabor a sal na boca / como se a morte viñese cada nove ondas“; “Se Ana Mendieta” en diálogo coa obra da artista cubana, ou máis adiante “Metamorfose” que dialoga coa obra do pintor noiés Alfonso Costa, ou “para Lola”, versos que renden homenaxe ás “mans cheas de arxila” dunha alfareira de Buño; o erotismo en “de tirar o rixón”; “de nena” coa homenaxe a Antón de Avilés de Taramancos e á súa compañeira Sofía; “a gata” coa metaliteratura e o proceso da escrita; o misticismo telúrico de “A fada do vento”; a memoria familiar en “Carta última”; o compromiso co altermundismo en “Mamá África” e, como non, o magnífico “Galiza en paxes” que principia co verso “a miña nai dóenlle as cervicais” para rematar “era Galiza / un país en paxes / na cabeza das mulleres“, poema que tamén se reproduce manuscrito.

Unha alfaia este Lugar de incendios, que nos permite lembrar na súa propia voz os poemas, cheos de exquisitas imaxes mariñeiras e dunha prosodia e un ritmo de dicir inesquecibles, do que aprenderon (aprendemos) moitos poetas dos noventa.

Publicado en Arte, Manuscritos, Música, Poesía, Recensións, Sen categorizar | Deixa un comentario

Aramados: os meus nove meses polos campos de concentración de Francia, de Manuel García Gerpe, no programa cultural «Zigzag Diario» da tvG2

A escritora Eva Mejuto, a quen agradezo a súa atención, dedicoulle uns minutos no programa cultural «Zigzag Diario» da tvG2, que presenta Pilar García Rego ao lanzamento nestes días de Aramados: os meus nove meses polos campos de concentración de Francia. Manuel García Gerpe (Alvarellos Editora, 2020), unha novela-documento de memoria histórica autobiográfica que traducín para a nosa lingua.

A seguir vai a ligazón á escolla de libros que realiza semanalmente no «Zigzag Diario» a escritora Eva Mejuto dalgunhas novidades literarias. Na páxina web da tvG2 do pasado mércores, 11 de novembro aparece coa seguinte introdución.

https://www.crtvg.es/informativos/eva-mejuto-recomenda-tres-libros-singulares-que-convidan-a-reflexion-4648340

A escolla de libros singulares pasa por unha autoedición dun ‘silent book’: ‘Que vén o lobo’, de Marcos Viso.

‘Aramados’, editado por Alvarellos e traducido por Miro Villar é un diario escrito polo xornalista e político Manuel García Gerpe, preso nun campo de concentración en 1939.

Finalmente recomenda un manual de ecoloxía doméstica: ‘Limpeza creativa’, editado por Catroventos que quere darlle a volta a hábitos cotiáns por alternativas ecolóxicas e saudables.

Publicado en Biografía, Documental, Historia, Memoria Literaria, Narrativa, Política, Sen categorizar, Televisión | Deixa un comentario

Entrevista coa xornalista Marta López na edición de Carballo de La Voz de Galicia con motivo do lanzamento de Aramados, de Manuel García Gerpe

Foto de Basilio Bello

A edición de Carballo do xornal coruñés La Voz de Galicia vén de publicar unha pequena entrevista que me realizou a xornalista Marta López, a quen agradezo a súa atención, con motivo do lanzamento nestes de Aramados: os meus nove meses polos campos de concentración de Francia. Manuel García Gerpe (Alvarellos Editora, 2020), unha novela-documento de memoria histórica autobiográfica que traducín para a nosa lingua. No texto que se pode ler nesta ligazón e que tamén reproduzo deseguida, deito algunha luz sobre Manuel García Gerpe. De quitado do ámbito universitario que estuda a memoria histórica o seu nome tan só era coñecido na súa comarca grazas ao labor da entidade Obradoiro da História, e en particular do amigo bibliotecario e historiador Manuel Pazos Gómez, sen dúbida a persoa que máis coñece a súa biografía e a súa obra, até o punto de posuír unha copia do manoscrito dunha novela xuvenil aínda inédita e que os editores sensibles deste país deberían considerar. Foi tamén a asociación Obradoiro da História quen realizou a proposta para que o nome de Manuel García Gerpe figure desde hai anos no rueiro da vila de Ordes.

Velaquí e entrevista que tamén se pode ler na ligazón do xornal.

Miro Villar: «A figura de Manuel García Gerpe é demasiado descoñecida»

Villar traduciu ao galego a obra deste ordense, que narrou a súa experiencia en campos de concentración

MARTA LÓPEZ
CARBALLO / LA VOZ 12/11/2020

Os recentes acontecementos impediron que o autor ceense Miro Villar, doutor en Teoría da Literatura e Literatura Comparada, puidese presentar publicamente o seu último traballo: a tradución ao galego da obra Alambradas, na que o ordense Manuel García Gerpe recolleu as experiencias vividas durante os nove meses que pasou en campos de concentración.

O descoñecemento da figura de García Gerpe é tal, conta Villar, que nin sequera foi quen de atopar un exemplar do libro en castelán en ningunha biblioteca galega. «Non é coñecido nin nesta zona nin en ningunha outra fóra do ámbito universitario», asevera, mentres conta que o galego foi un destacado avogado, político, xornalista e escritor que tivo un papel importante e de responsabilidade na dirección de Izquierda Republicana.

Tras loitar en Madrid, Aragón e Cataluña, retírase en febreiro de 1939 e cruza, xunto con milleiros de españois, a fronteira francesa polos Pirineos. Condicións extremas que narra con dureza nos primeiros episodios de Aramados, unha obra de «ficción autobiográfica» que bebe da súa propia experiencia vivida durante o confinamento en diferentes campos de concentración. Matiza Villar este último termo, pois durante o nazismo adquiriron unha connotación diferente á orixinal, máis asociada ao exterminio. As condicións de vida eran durísimas, pero non tiñan por obxectivo a aniquilación dos prisioneiros.

Outro dos aspectos que destaca o ceense é que Manuel García Gerpe rompe coa idea romantizada dos ideais republicanos. «Cando se están artellando os primeiros barcos para fuxir a América, el reflicte as tensións, as pelexas e as liortas entre os diferentes partidos por colocar cada un aos seus. Tamén critica que quen organizaba os buques -dende París, lonxe da crúa realidade dos campos- privilexiase a segundo quen», narra Villar.

Editada por Alvarellos, que recuperou as fotografías que estaban presentes na edición orixinal, esta peza é unha excelente ferramenta, indica o ceense, para «coñecer de primeira man o éxodo español a Francia, así como a experiencia neses campos de concentración, moi ilustrativa».

Publicado en Biografía, Documental, Entrevistas, Historia, Manuscritos, Narrativa, Política, Sen categorizar | Deixa un comentario

Na «Biblioteca íntima» da revista literaria dixital BiosBardia. O país dos libros en galego: «Gustaríame ter escrito Estirpe, de Méndez Ferrín.»

Unha das bitácoras que eu considero de ineludible referencia no noso sistema literario é, sen dúbida, a revista literaria dixital BiosBardia. O país dos libros en galego, que dirixe César Lorenzo Gil «Cequelinhos», antigo xornalista do desaparecido semanario A Nosa Terra, agora en labores de edición. Seu tamén é outro blogue referencial para a nosa lingua, denominado Dúbidas do galego.

Veño de responder á súa convocatoria para participar na sección «Biblioteca íntima» de BiosBardia e «Cequelinhos», a quen moito lle agradezo o convite a participar, escolleu este titular: «Gustaríame ter escrito Estirpe, de Méndez Ferrín.». Reproduzo deseguida o cuestionario, que tamén se pode ler nesta ligazón. Velaquí.

Miro Villar: “Gustaríame ter escrito ‘Estirpe’”

@cequelinhos

Escritor, tradutor, profesor e crítico. Desta volta visitamos a ‘Biblioteca Íntima’ de Miro Villar, que presenta nestas datas a súa tradución do libro Aramados, de Manuel García Gerpe, publicado por Alvarellos.

Cal é o primeiro libro que recorda ter lido?

Alén das lecturas escolares, os primeiros libros que me agasallaron e que lin até completar a colección foron a serie “Los cinco”, principiando por Los cinco y el tesoro de la isla, aos que seguiron axiña varios clásicos ilustrados daqueloutra serie “Joyas literarias juveniles” da mítica Editorial Bruguera. Por suposto, todo en castelán, pois até 2º do vello Bacharelato (BUP) non tiven galego no ensino e agás Rosalía non coñecía nada da literatura galega. O primeiro libro en galego, con 16 anos, foi a primeira edición en Xerais (había outra anterior en Galaxia) dos relatos O crepúsculo e as formigas, de Xosé Luís Méndez Ferrín. Algún deses relatos fascinoume, e foi fundamental para min.

Que libro pouco coñecido considera vostede unha obra mestra?

Hai moitos. Se falamos da nosa literatura creo que a Nova crónica das Indias, obra narrativa do poeta Antón Avilés de Taramancos, debería ter moita máis trascendencia da que tivo no seu momento. Na miña opinión é unha descuberta.

E que obra mestra canónica lle cae das mans?

Son un lector bastante disciplinado ou militante e rara vez deixei unha lectura, aínda que me custou ferro e fariña algún dos clásicos da literatura castelá que tiven que ler na Facultade de Filoloxía, por exemplo El libro del buen amor, do Arcipreste de Hita, ou Pepita Jiménez, de Juan Valera. Coa literatura galega a verdade é que non me sucedeu, nin sequera con Otero Pedrayo que se lle atragoaba a compañeiros/as de estudos.

Con que escritor/a lle prestaría pasar unha noite de festa? Pode estar vivo/a

Xa hai tempo que non estou para moita festa nocturna, prestaríame andar polas tabernas con Bernardino Graña para lle escoitar poemas subido a unha mesa. Hoxe por hoxe, Rosalía Fernández Rial non me podería Sacar a bailar, préstame máis unha cea con tertulia e escoitar a Manuel María engaioloume sempre.

E con cal, de entre as que lle gustan como escriben, non lle agradaría pasar demasiado tempo? Pode estar viva/o

Hai un excelente poeta dos oitenta, malfadadamente finado, Ramiro Fonte, que tiña un carácter ríspeto bastante incompatible co meu. Hai algún outro vivente que prefiro silenciar, porque hai moitas navallas afiadas por aí adiante.

Un libro recente que lle gustase moito…

Dos máis recentes da nosa literatura, pois citaría Virtudes e misterios, de Xesús Fraga, en narrativa, e A ganancia e a perda, de Martín Veiga, en poesía. Doutras literaturas, Casas y tumbas, de Bernardo Atxaga, que botei de menos non ler na nosa lingua. Até non hai moito as súas obras eran traducidas ao galego ao mesmo tempo de se publicaren.

Unha novela que non puido terminar…

Reitero o da miña disciplina (será inxenuidade?) e sempre fago por rematar as novelas coas que me poño. Normalmente son lecturas que xa me interesan ou que me recomenda algunha persoa con criterio na que teño confianza. Lembro moitas dificultades para rematar o Ulysses, de Joyce, mais fun quen de o facer. Anos despois lin dous libros de crítica sobre esa obra e deille outra (re)lectura. Non me botou para atrás.

Que novela lle gustaría protagonizar?

Cando era mozo envexaba a afouteza do capitán Achab do Moby Dick, de Melville, e sempre me vén á cabeza Gregory Peck no filme de John Huston. Era loucura. Hoxe estou lonxe das aventuras, coido que me conformaría con ser aquel libreiro de 84 Charing Cross Road, de Helen Hanff.

Que novela o reconciliou coa literatura?

Semella que as preguntas sempre se dirixen á novela como o xénero maior e debo dicir que nas miñas lecturas é a poesía. Porén, no seu momento, calquera de Gabriel García Márquez, e dos últimos anos non esquezo Desgraza, de Coetzee, que agora pódese ler tamén na nosa lingua.

Que libro, da súa pilla de obras pendentes, é o seu favorito?

Propositadamente deixo para o nadal, cando teña máis vagar, o tomo segundo de Castelao. Construtor da Nación (1931-1939), de Miguel Anxo Seixas, porque son 1500 páxinas e eu sonche dos que len até as notas a rodapé.

Que libro lle gustaría ter escrito?

Moitísimos. Por nomear un dos fundamentais, Estirpe, de Méndez Ferrín.

Que libro, dos que publicou, lle gustaría que desaparecese das librarías (e das bibliotecas)?

Ai, ho, téñolles estima. Ora ben, sempre digo que do meu primeiro libro de poemas, Ausencias pretéritas (rematado en 1990, publicado en 1992) reescribiría todos os sonetos agás media ducia. Mais iso desde a ollada crítica de hoxe, daquela estimaba que era un libro redondo e moi pensado.

Leva vostede un diario ou un dietario?

Non, nunca o fixen. Porén manteño unha bitácora http://crebas.gal/ desde xuño de 2011, na que nos primeiros tempos publicaba anotacións case a diario e había días que incluso dúas ou tres. Agora xa case só funciona coma un repositorio na rede de diversos textos que vou publicando en diferentes lugares ou para recuperar vellas cousas doutras épocas.

Escribirá as súas memorias?

Non, non creo que teñan ningún interese. Pola contra, teño moito interese pola lectura de libros de memorias (o último as que escribiu María Xosé Queizán) e estimaría que as escribisen autores coma Ferrín, poñamos por caso. De feito veño de traducir para o galego Alambradas (Aramados) que veñen sendo as memorias do tempo que pasou Manuel García Gerpe, de Izquierda Republicana, nos campos de concentración franceses na posguerra. De todos os xeitos na xa citada bitácora teño unha sección denominada «Memoria Literaria» para lembrar de cando en vez acontecementos literarios nos que estiven hai unha chea de anos: http://crebas.gal/?cat=28

Que autor/a considera vostede responsable de que vostede se dedique á literatura?

Non hai dúbida, aínda que eu xa escribía poesía e prosa con premios escolares e xuvenís, para min foi fundamental coñecer a Darío Xohán Cabana cando era garda municipal en Corcubión. Influíu moito en min, de feito aquel primeiro libro de poemas que citei leva o seu prólogo e é un sonetario, influenciado polos sonetos do propio Darío (todos premiados naquela época, libros como A fraga amurallada, Amor e tempo liso, Patria do mar, etc.)

Hai algún libro que afundiría no fondo dunha piscina?

Non son eu nin de afundir nin de queimar libros, aínda que os haxa que estimaría moito que nunca fosen publicados.

Un libro galego posterior ao 1970 que non soporta?

Son de bastante bo dente e mesmo bastante ecléctico nas lecturas. Sempre penso que podo sacar algunha cousiña de proveito, até nas lecturas máis insípidas. O editor deste cuestionario gusta das navalladas e non quero facer sangue, vaimo permitir.

E un libro galego posterior ao 1970 que adora?

Veñen por ducias. Por non reiterar títulos xa citados, pois a Última fuxida a Harar, de Antón Avilés de Taramancos.

Un clásico galego que pensa que está sobrevalorado.

Direi que algún dos poetas que hai na obra plural de Celso Emilio Ferreiro.

E un clásico galego que agasallar como mostra de afecto?

Pois entre os que máis agasallei ultimamente está a edición dos manuscritos orixinais do poemario De catro a catro, de Manuel Antonio, que para min sempre é un libro de cabeceira, na magnífica reprodución da editorial Alvarellos. Unha alfaia.

Publicado en Biografía, Entrevistas, Narrativa, Poesía, Sen categorizar | Deixa un comentario

Recensión a ‘Aramados’ de Manuel García Gerpe, por Marilar Aleixandre

(Fotografía de Quique Alvarellos, Alvarellos Editora, novembro de 2020)

Aínda en fase de distribución, nestes días está a chegar ás librarías Aramados: os meus nove meses polos campos de concentración de Francia. Manuel García Gerpe (Alvarellos Editora, 2020), unha novela-documento de memoria histórica autobiográfica que traducín para a nosa lingua. Axiña chegou a primeira recensión, froito da atenta lectura da escritora Marilar Aleixandre, na súa entrega semanal dos sábados en Nós Diario, onte 7 de novembro de 2020. Por Marilar souben que o seu propio tío, Vicente Parra, “estivo tamén en Septfonds en xuño de 1939, está ou estaba a uns 90 km ao norte de Toulouse (ou Tolosa); en novembro mandárono a Clairfont para se ocupar da enfermaría (era médico)”, como xa lembrou no artigo intitulado “Memoria amordazada. O doutor Parra”, tamén publicado en Nós Diario o 2 de maio de 2020.

Velaquí a recensión de Marilar Aleixandre, a quen moito lle agradezo a súa achega persoal, e que tamén se pode ler nesta ligazón.

‘Aramados’ de Manuel García Gerpe

Por Marilar Aleixandre

Nós Diario, 7 de novembro de 2020

Moito camiño queda por percorrer na Memoria Histórica, moitos nomes galegos por recuperar. Morreron no exilio, mais algúns como Manuel García Gerpe, avogado de Ordes, político de Izquierda Republicana, deixáronnos un herdo de lembranzas. Para non esquecermos quen loitaron pola liberdade. García Gerpe escribiu en Aramados: Os meus nove meses polos campos de concentración de Francia, unha crónica da frustración dos exiliados ao non encontraren en Francia acubillo, nin material nin afectivo. Publicado en 1941 en Buenos Aires (Alambradas) pola Editorial Celta, un dos proxectos editoriais de Luís Seoane, autor da capa reproducida na edición en galego, ficou esquecido como tantas memorias deses anos. Foi o poeta Miro Villar quen alertou da súa existencia e suxeriu a publicación a Henrique Alvarellos. Miro é tamén autor da exquisita tradución ao galego.

É esta unha historia triste, dura. Comeza o once de febreiro de 1939, unha semana despois da caída de Barcelona, coa retirada republicana a través dos Pireneos e unha recepción que os trata con indiferenza ou receo, conducíndoos a unha pradaría enlamada na que non era posíbel deitarse á noite sen acordar enchoupado. As autoridades impedían a axuda por parte da veciñanza que simpatizaba coa causa da República. Máis adiante foron confinados no campo de internamento de Septfonds, onde permaneceu nove meses, até lograr embarcar cara á República Dominicana, e instalarse na Arxentina. Septfonds é, por certo, unha deturpación de Sèt-fonts, sete fontes, nome occitano do concello. En 1941 falábase de “campos de concentración”; desde a fin da guerra en 1945 distínguese entre estes e os de internamento, onde as mortes se producían por desleixo, frío, inanición. Por Septfonds pasou tamén nos mesmos días o meu tío Vicente Parra que despois sería enviado a Dachau. 

É este un libro necesario que, como Na brétema, Sant-Iago de Seoane, adopta a voz colectiva do exilio. Escribe Seoane: “Somos homes arrincados de súpeto das herdadas costumes/ que non teremos mais un verdadeiro fogar”.

Dedicou Manuel García Gerpe o seu limiar aos que continúan presos “loitando coa morte, tan desafiuzados, tan afastados e esquecidos do mundo como nos primeiros días do noso martirio” denunciando o que chama o egoísmo universal e os sinistros aramados. Palabras acaídas aos aramados que en 2020 encerran as persoas refuxiadas ás que os países europeos aplican ese universal egoísmo.

Publicado en Biografía, Documental, Historia, Narrativa, Política, Recensións, Versións ou traducións | Deixa un comentario

Artigo en QPC (LXXXII): Limiar a Aramados: os meus nove meses polos campos de concentración de Francia. Manuel García Gerpe

Veño de publicar unha nova colaboración en QuepasanaCosta. Diario dixital da Costa da Morte, que dirixe Ubaldo Cerqueiro, desta volta para adiantar o Limiar a Aramados: os meus nove meses polos campos de concentración de Francia. Manuel García Gerpe, unha novela de memoria histórica autobiográfica que traducín para a nosa lingua e que estes días está a chegar ás librarías da man de Alvarellos Editora. Velaquí o texto que tamén se pode ler nesta ligazón.

Limiar a Aramados: os meus nove meses polos campos de concentración de Francia. Manuel García Gerpe

A biografía e a obra de Manuel García Gerpe (1908 – 1949) é pouco coñecida entre nós, malia o labor de divulgación realizado pola A. C. Obradoiro da Historia coa publicación do opúsculo Manuel García Gerpe. Historia dun exilio (Ordes: A. C. Obradoiro da Historia, 1999).

Esta autoficción narra unha experiencia autobiográfica, intitulada Alambradas: mis nueve meses por los campos de concentración de Francia, que publicou a Editorial “Celta” de Buenos Aires en 1941.

A novela debeu ser coñecida e lida no exilio republicano, mesmo bastante comentada, xa que o autor (secretario de propaganda de Izquierda Republicana e fiscal nas Brigadas Internacionais durante a guerra civil) inclúe unha visión nada romántica do combate político entre os propios republicanos. Así a todo, estivo moi esquecida até os últimos anos, cando algúns traballos académicos principiaron a citar a súa achega para conformar unha literatura do exilio, entre eles por exemplo Núñez Seixas.

Porén, hai un estudo esencial para achegármonos á novela, a comunicación «Los trazos de la experiencia en la literatura testimonial del exilio republicano español: Alambradas. Mis nueve meses por los campos de concentración de Francia (1941), de Manuel García Gerpe», da profesora Paula Simón Porolli, do Grupo de Estudios del Exilio Literario (GEXEL) da Universidad Autónoma de Barcelona, que se publicou (con acceso libre na rede) na obra Diálogos transatlánticos. Memoria del II Congreso internacional de literatura y cultura Españolas contemporáneas. Raquel Macciuci (Dir.) Volumen II: Representaciones del pasado reciente: II República, Guerra Civil, exilio, posguerra. Federico Gerhardt (Ed.), La Plata: 2011.

A propia Paula Simón Porolli estudou a novela de Manuel García Gerpe na súa tese de doutoramento, Por los caminos de la palabra. Exilio republicano español y campos de concentración franceses: una historia del testimonio, Universitat Autònoma de Barcelona, 2011, tamén accesible na rede. (https://ddd.uab.cat/pub/tesis/2011/hdl_10803_37351/psp1de1.pdf)

A autoficción de Manuel García Gerpe non foi o único mais si un dos primeiros testemuños sobre a dolorosa presenza dos republicanos e das republicanas nos campos de concentración franceses, neste caso no campo de Septfonds entre 1939 e 1941.

Principia o «Once de febreiro de 1939», data na que Cataluña cae en poder dos franquistas, e relata a retirada republicana cruzando os Perineos cara a Francia, e os posteriores confinamentos, primeiro nun acampamento en Saint-Laurent de Cerdans, ao pé do cumio pirenaico de Le Canigou, onde centos de persoas morrerían de frío.

E logo o grupo de refuxiados no que se atopa García Gerpe é trasladado ao campo de concentración de Septfonds, onde vai estar durante dous anos. O relato convértese nunha descrición polo miúdo das condicións, arrodeado de aramados, eses aramados que lle dan título á novela, clasificados por profesións afíns e que se chegou a converter nunha “cidade” de 17000 homes, xa que as mulleres (tamén a de García Gerpe estaban noutros campos).

Non oculta o autor o duro debate político entre os propios refuxiados, o que acontece no exterior e mesmo noutros campos, a través da correspondencia que reciben, ou a discusión política sobre os criterios á hora de escolleren as persoas que poderán exiliarse nalgún dos barcos que se están a preparar, nun proceso cheo de dificultades. Xorden as diferenzas, disfrazadas de ideolóxicas mais que revelan en ocasións a baixeza humana en situacións límite.

Publicado en Biografía, Documental, Fotografía, Historia, Narrativa, Política, Versións ou traducións | Deixa un comentario

Unha lectura de Este é o tempo do sal, o primeiro libro de poemas de Xosé Manuel Millán Otero

No outono de 1992, nunha das recensións publicadas en A Nosa Terra, 538 (8 de outubro, 1992), coa epígrafe “A iteración da nostálxia”, ocupeime do poemario Este é o tempo do sal, de Xosé Manuel Millán Otero, poeta nado en Beluso (Bueu) en 1964 e que nos deixou este pasado día 29 de outubro de 2020. Coincidimos en actos culturais e literarios nos primeiros anos da década dos noventa e estimei moito a súa obra poética.

Que a Terra che seva leve, compañeiro Poeta.

Naqueles anos publiquei no desaparecido semanario nacionalista A Nosa Terra, como recollín nesta anotación, 44 recensións literarias, agás algunha excepción case todas elas sobre libros de poesía, no seu «Guieiro cultural» entre nº 324 (8 de outubro 1987) e o nº 611 (3 de marzo 1994) e escritas na denominada normativa de mínimos ou de consenso, que era maioritaria no semanario.

Grazas a un acordo técnico asinado entre a Fundación A Nosa Terra, que aínda mantén actividade na rede, e o Consello da Cultura Galega, a hemeroteca pódese consultar para lectura ou descarga nestas ligazón:

http://consellodacultura.gal/fondos_documentais/hemeroteca/coleccion.php?id=7523

Velaquí a reprodución do texto e dúas imaxes que recollen a publicación orixinal.

A iteración da nostálxia

Este é o tempo do sal, de Xosé M. Millán Otero

Nunha anterior recensión referenciavamos o livro A porta de lume, de Xesús Manuel Valcárcel (XI Prémio Esquio da Poesia) e no artigo de hoxe faremos o mesmo co accésit da devandita edición do certame, trata-se do poemário intitulado Este é o tempo do sal (Colección Esquio de poesia, 1992), da autoría de Xosé M. Millán Otero, primeiro livro deste autor novo, nado en 1964, e cunha poética ben definida e ao tempo ben diferenciada do percurso lírico de Valcárcel.

Como a este reseñador non lle correspondeu ser xúri pois desbotarei a inclinación por un ou outro volume pero si podo evindenciar a calidade de ambos e dous e constatar a madureza dunha poesia galega que é moito mais plural do que nos queren facer crer os mais dos críticos literários que dogmatizan polo país adiante.

Este é o tempo do sal vai introducido por un suxeridor prólogo de Bernardino Graña no que lembra como foi profesor do Millán nun instituto cangués e como comungan coa amizade de hoxe. Pero a introducción de Bernardino é moito mais que unha lembranza dos lugares en común, é toda unha completa intimación co texto, unha leitura que nos destapa moitos significados do poemário para rematar convídando-nos a entrar no livro e “descubrir, neste ano 92, onde cacarexan outros descubrimentos mais vergoñantes, menos íntimos e meos poéticos”.

Contodo velaquí uns apontamentos que completan esa visión totalizadora que pretendeu dar Graña dun poemário que se caracteriza por unha heteroxeneidade, ao noso parecer, que só posúe dous fios de engarce: a iteración da nostálxia no tocantes aos eixos temáticos e os procedementos repetitivos canto aos aspectos formais pois Millán adoita coller un verso e dar-lle senso simbolizador através dunha continuada reproducción do mesmo. Acontece isto en moitos dos textos polo que se deve intuir unha intencionalidade do autor no carácter anafórico que é sobexo para o que temos por costume.

Desde o primeiro poema que nos fala continuadamente de “reinventar un país”, nun dos textos mais ideoloxizados do livro, a iteración é unha constante. Asi ocorre no segundo poema, unha vigorosa defensa da Poesia, onde se repite “e que cando menos sobrevivan as palabras” e que logo nos explicita “porque en cada verso hai que enterrar un paraíso (…) porque en cada verso cómpre matar un rio”.

Esta série de textos introdutórios fecha-se con “Envio”, o primeiro de tres poemas que se apresentan con este encabezamento e que son do mellor celme poético do livro, con versos curtos que contradín a habitual longura do Millán e que teiman en falar coa amiga con signos do código mais íntimo, eis unhas palavras do segundo envio…

“quero que saibas que soñei até o mencer palabras miúdas / que en noites sen solpor soñaba dias”, e que rematan no terceiro dos envios por desxar “adormecerme con cóxegas na máis triste humidade”.

Na primeira parte do livro que Millán intitula “Será o futuro un canto antigo” é onde atopamos a meirande diversidade. O encabezamento é un deses versos simbolizadores que, curiosamente, se inclúe nun outro poema que aparecerá na segunda parte e que nos sirve de argumentación a maiores para evidenciar unha certa desorde que paira no livro.

Esta segunda parte comeza por interrogar-se o poeta ¿de onde veño?, pergunta á que dá moitas respostas posíveis como “dunha ficción a medio alzar, dun dia imperfecto, dun poema inconcluso herdado a desgana, dun cansazo antigo” ou “de amar / apaixonadamente/ cada palmo da terra que soubo dos meus pasos” di-nos finalmente.

Nesa diversidade e até desorde da que falamos, Millán deixa a preocupación pola orixe para facer un fermoso poema de amor cun léxico rico e moi de terras apegadas ao mar como son as do Morrazo e dille á amada que será “pélago ardente” ou “mar en calma” ou “espuma gaveando de improviso polas sabas” ou “rizón que me aperta area adentro” ou mesmo chega a dicer ̶ “quérote… illa distante”.

A seguir veñen unha série de textos que testemuñan homenaxes a Goethe, a Risco (non esquezamos que o Xosé M. Millán traballa nunha análise literária sobre este escritor de Nós) e ao poeta comunista peruano César Vallejo que, como ben sabe o leitor, é protagonista neste ano de moitos actos por ser o centenário do seu nascemento e para o que Millán ten unha “ledaíña amarga”.

“Virxe de Occidente” é o título da segunda parte do poemário onde temos a poética mais densa e cohesionada. Do primeiro ao oitavo texto hai unha ligazón temática, a nostálxia, que está en todo o livro pero dunha maneira moito mais evidente dentro desta segunda parte, e asi no primeiro poema xa temos “porque sóa ama quen ten nostálxia do horizonte” e no seguinte diríxe-se á nai para sinalar que “fuches para sempre… pátria íntima… onde arrombar a nostálxia e solagarse”. E nun outro dos poemas engade que “a nostálxia vén buscarnos coma unha nao fantasma”. De maneira que quizais tivesemos que falar dun só poema tal é a continuación que se mira nos textos fronte á heteroxénea formulación anterior.

Este é o tempo do sal completa-se cunha outra parte de esconxuros e duas (talvez) elexias, asegún di o próprio autor. As primeiras enchen as páxinas mais frouxas deste livro e, pola contra, as segundas son dunha forza inmensa e iso que ao Xosé M. Millán Otero estes dous textos finais dirán-lle moitas mais cousas do que a nós, por estar embazados coa emotividade. A elexia “para Edelmiro Costas, irmán que non coñeceu a dozura” ten un final no que sobran as nosas palavras… “sempre sempre sempre na tua morte sempre amando”.

A outra “por Rosa, in memoriam” xá nos deixa humedecidos pola dor dende os primeiros versos “E tamén vén a morte algunhas veces / e ousa entrarnos polos ollos, amodiño…”.

Este é o tempo do sal é un livro de poemas con moitos símbolos, mensaxes iterativas. O próprio encabezamento é un verso que se repite continuamente no primeiro dos esconxuros “este é o tempo do sal / da interxección das médias voces, do amor a médias”.

Xosé M. Millán Otero mostra-se-nos “coma quen escribe con cuspe e lingua o derradeiro poema / desesperadamente amando desamando esperadamente”, e o leitor despois do percorrido lírico terá esquecido por inteiro que se trata do seu primeiro livro de poemas porque terá a certeza de estar diante dunha poética madurecida aínda que por vezes haxa unha certa desorde impulsiva que nos luxa a sinceridade dos versos.

Publicado en Memoria Literaria, Obituarios, Poesía, Premios, Recensións, Sen categorizar | Deixa un comentario

«As mans de Isaac», un soneto da miña autoría en «Unha manda de pezas para Isaac Díaz Pardo»

(Debuxo de Martiño Picallo)

O día 8 de xullo de 2020 nacía publicamente o colectivo «Alento esbravexo», que poñía en marcha o blogue mandadepezasparaisaac.blogspot.com e nesa data presentábanse nunha anotación da que reproduzo dous parágrafos:

O MOTIVO

Neste ano 2020 conmemórase o centenario do nacemento de Isaac Díaz Pardo. En que casa non temos unha das súas pezas? Quen non agasallou cunha delas ou cun dos libros de Ediciós do Castro? Quen non gozou dalgunha das súas tendas, galerías de arte, casa da cultura? Quen non sentiu orgullo da fabrica de Cervo ou o Museo de Arte Contemporánea Carlos Maside?

QUEN SOMOS

Alento esbravexo. Somos un grupo de persoas que non queremos deixar pasar esta data sen ofrecer a nosa contribución e a de todas aquelas dispostas a pór unha flor/peza nesta celebración. Somos sociedade civil, con toda a humildade e a grandeza, disposta a seguir recoñecendo a un dos nosos. El foi un expoñente representativo desta cidadanía activa sempre en disposición de botar a andar, cando foi necesario. Convocámonos ao redor desta figura que representa en moitos aspectos (arte, artesanía, edición, empresas culturais e investigación a prol de fortalecer e recuperar a memoria) unha boa parte do século XX galego, e poñemos en marcha esta tarefa colectiva tan necesaria.

Pois ben, desde esa data e case a diario «Alento esbravexo» vai publicando (e aínda non rematou) no blogue mandadepezasparaisaac.blogspot.com/ diversas contribucións artístisticas, literarias e musicais en homenaxe a Isaac Díaz Pardo, a quen eu propio estoulle ben agradecido por ser editor de varias das miñas obras, como lembrei na anotación intitulada “Adeus emocionado a Isaac Díaz Pardo“. Por esta e por moitas outras razón non esquivei o convite a realizar unha composición de homenaxe, en forma de soneto, que viu a luz antonte e que leva unha Introdución, sen asinar, de Héitor Picallo, a quen agradezo as asúas xenerosas palabras. Velaquí o texto, que tamén de pode ler nesta ligazón.

Un soneto de Miro Villar para Isaac Díaz Pardo

outubro 17, 2020

Dende o Alento Esbravexo temos a honra de poder contar con varios centos de persoas que, desinteresadamente, colaboran nesta homenaxe internacional a Isaac Díaz Pardo. Proceden de distintas xeografías (incluso continentes), de distintas culturas e de non poucas disciplinas artísticas e actividades sociais ou profesionais: a poesía, o teatro, o baloncesto, o gravado, a pintura, o debuxo, a narrativa, o ensaio, a música, a canción, o cinema, a colaxe… Mais dende a diferenza todas elas teñen algo en común: o cariño que as irmanda en realizar unha actividade que vai cumprindo meses como quen cumpre soños.

Como un soño tamén é contar con Miro Villar, un dos poetas nacionais máis acreditados destes anos, un dos vates da Costa da Morte que navega por un Atlántico de apertas no que tamén singraron Manuel Antonio e Antón Zapata, autor este último biografado polo poeta de Cee. 

Quen non coñeza o Abecedario da Desolación ignora un mar de sentimentos, quen non escoitase a buguina dos Gameleiros pouco sabe daqueles homes e mulleres do litoral que fan patria dende os salseiros, e se non soubeches da obra de Roberto Blanco Torres dende a voz de Miro Villar non fuches quen de saborear o Orballo da Medianoite.

Porque Miro gusta da métrica, da composición traballada e brunida até conseguir a satisfacción do autor… Miro non reserva nada ao azar, busca a través do oficio e a vocación de poeta ese verso que emocione e conteña toda a esencia da dor, da ledicia, do sentir… Ao final os seus versos son agullas se espetan na nosa conciencia para rachar as redes do tedio, a preguiza ou a inconsciencia. 

Hoxe rescatamos coa súa voz as mans creadoras de Díaz Pardo ao tempo que quizais nos desprendemos do “exilio dos soños”, porque procuramos conquistar o país de realidades. Beizóns, mestre!!

As mans de Isaac

«Teño unhas mans moi retorcidas»
(Declaración de Isaac Díaz Pardo en Sada, 2011)

Esas pequenas mans de persoa humildosa,
que diría Cunqueiro, cinguiron ben co abrazo
o afecto de Camilo, teu pai, no seu regazo,
e apertaron con rabia na morte criminosa.

Medraron mans de artista, de traza vagorosa
na contemplación longa do natural no espazo,
para a memoria sempre, que vencen o desazo
da ominosa e grisalla “cruzada gloriosa”.

De Seoane e Maside veñen as mans fraternas,
do prolongado exilio dos soños e as ideas,
cerámicas do Castro, Sargadelos, o nume.

As mans dadas, Mimina, vivencias sempiternas,
elegancia nas formas que modelas e creas,
esas mans que lembramos con fondo pesadume.

No centenario de Isaac Díaz Pardo, agosto de 2020.

Publicado en Efemérides, Poesía | Deixa un comentario

Media ducia de poemas de Gameleiros na antoloxía trilingüe Fisterras Atlánticas, Finisterres Atlánticos, Atlantic Finisterres

O pasado 25 de setembro tivo lugar no peirao coruñés de Oza e a bordo do barco “Primeiro Villar”, patroneado e propiedade do poeta-mariñeiro Xosé Iglesias, o lanzamento da antoloxía trilingüe (galego-castelán-inglés) intitulada Fisterras Atlánticas, Finisterres Atlánticos, Atlantic Finisterres, preparada por José Miguel Alonso Giráldez e Antonio Raúl de Toro Santos e publicada por Medulia Editorial. Na presentación participou unha escolla dos antologados e alén dos dous compiladores, Diana Varela Puñal (directora de Medulia), David Clark, Xurxo Souto, Xosé Iglesias, Manuel Rivas e Rivadulla Corcón.

Pola banda de arca, na parte galega, despois do Limiar, que asinan os dous antologuistas, figura unha escolma de textos dos poetas Marilar Aleixandre, Vicente Araugas, Xulio López Valcárcel, Xavier Seoane, Chus Pato, Francisco Xosé Fernández Naval, Manuel Rivas, Alexandre Nerium, X. H. Rivadulla Corcón, Francisco Souto, Miro Villar, Rafa Vilar, Modesto Fraga, Xosé Manuel Lema, Diana Varela Puñal, Dores Tembrás, Martín Veiga, Lupe Gómez, Luz Pozo Garza, Xosé Iglesias Lamela e senllos textos en prosa de Suso de Toro e Xurxo Souto.

Pola banda de couso, na parte irlandesa veñen os textos de Pearse Hutchinson, Richard Murphy, Thomas Kinsella, Brendan Kennelly, Seamus Heaney, Derek Mahon, Eiléan Ni Chuilleanáin, Bernard O´Donoghue, Theo Dorgan, Mary O´Malley, Séan Lysaght, Lorna Shaugnessy, Paddy Bushe, Alannah Hopkin, Geraldine Mitchell, Keith Payne e a prosa de Michael J. Carroll.

Antonte mesmo finaba o enorme poeta irlandés Derek Mahon, que tamén está traducido na antoloxía Poesía irlandesa contemporánea (Espiral Maior, 1999), ao coidado de Antonio Raúl de Toro Santos e con traducións de David Clark e Emilio Insua González.

Deseguida reproduzo a media ducia de poemas da miña autoría que xenerosamente incluíron os compiladores. Curiosamente, as súas versións castelás difiren bastante, son máis literais, que as que eu mesmo perpetrei para outros proxectos e mesmo optan por algunha solución que considero pouco afortunada como traducir o alcume Mansa por Dócil. Así a todo non traizoan en ningún momento o espírito dos versos orixinais. Das versións ao inglés pouco podo dicir alén de as agradecer novamente.

Poemas do libro GAMELEIROS (Vigo: Xerais, 2002)

DIONI

En cada mariñeiro dorme un ser mitolóxico,

con dous potentes brazos que nas extremidades

se bifurcan en oito tentáculos ventosas,

e cando no horizonte venta a voz do perigo

espertan oito brazos a apegarse na vida.

CHE

No deserto que somos calquera pescador

é home que multiplica peixe e pan para os seus,

en completo silencio reinventa o evanxeo

segundo San Mateo. Nunca haberá cronistas

para daren noticia do cotián milagre.

XIROLO

¿E se a boca da nasa sempre fose un silencio?

¿E se no útero, dentro, non houbese placenta?

¿E se as noites e os días fillasen tempestades?

¿E se nunca amencese nin se vise a ardora?

Meu capitán, o inferno. Meu capitán, o inferno.

CAMA DE PIEDRA

Os listos ollos aguias do mariñeiro nunca

leron libros de Stevenson, Melville, London, Verne,

pero os dedos buliron en páxinas de tinta

onde estaban escritas as marcas do mar, cofres

ocultos que abre a chave do aparello da vida.

QUINÓN

As nubes da incerteza ferintes coma o sol,

sempre sodes Ulises, hai sempre unha Penélope

que agarda con tecidos. E Ítaca está distante

mesmo que fose a penas unha marea de horas,

e Ítaca está distante mesmo que sempre volvas.

MANSA

Lobos de mar é o nome que vos dá quen ignora

a mansedume de ollos e corazón, quen segue

os tópicos da escrita, quen descoñece aínda

que a boia é unha marca non só para aparellos

senón para levardes o umbilical da terra.

(VERSIÓN CASTELÁ DOS TRADUTORES)

DIONI

En cada marinero duerme un ser mitológico,

con dos potentes brazos que en las extremidades

se bifurcan en ocho tentáculos ventosas,

y cuando en el horizonte ventea la voz del peligro

despiertan ocho brazos para apegarse a la vida.

CHE

En el desierto que somos, cualquier pescador

es hombre que multiplica peces y panes para los suyos,

en completo silencio reinventa el evangelio

según San Mateo. Nunca habrá cronistas

para dar noticias del milagro cotidiano.

XIROLO

¿Y si la boca de la nasa siempre fuera un silencio?

¿Y si en el útero, dentro, no hubiera placenta?

¿Y si las noches y los días parieran tempestades?

¿Y si nunca amaneciera ni se viera la fosforescencia?

Mi capitán, el inferno. Mi capitán, el inferno.

CAMA DE PIEDRA

Los astutos ojos de águila del marinero nunca

leyeron libros de Stevenson, Melville, London, Verne,

pero sus dedos fueron ligeros en páginas de tinta

donde estaban escritas las marcas del mar, cofres

ocultos que abre la llave de los aparejos de la vida.

QUINÓN

Las nubes de la incertidumbre hirientes como el sol,

siempre sois Ulises, hay siempre una Penélope

que espera con tejidos. E Ítaca está distante

incluso aunque fuera no más de una marea,

e Ítaca está distante incluso aunque siempre vuelvas.

DÓCIL

Lobos de mar es el nombre que os da quien ignora

la mansedumbre de ojos y corazón, quien sigue

los tópicos de la escritura, quien desconoce que la boya

es una marca no solo para los aparejos

sino para llevar el cordón umbilical desde la tierra.

(NAS IMAXES A VERSIÓN INGLESA DOS TRADUTORES)

Publicado en Antoloxías, Poesía, Sen categorizar, Versións ou traducións | Deixa un comentario